კაპადოკიის დაკარგული ეკლესიები

დავიწყებული ბიზანტიური ძეგლები ტურისტული მარშრუტის მიღმა

როცა ადამიანები კაპადოკიაზე ფიქრობენ, ხშირად წარმოიდგენენ ცხელი ჰაერის ბუშტებს, რომლებიც ზღაპრული ქიმნების თავზე დაფრინავენ, დერინკუიუსა და კაიმაკლის მიწისქვეშა ქალაქებს ან გორემეს განთქმულ ფრესკებს.

მაგრამ ამ ცნობილი ადგილების მიღმა არსებობს კიდევ ერთი კაპადოკია — უფრო მშვიდი, უფრო სოფლური და გაცილებით ნაკლებად მონახულებადი.

ხეობებში, სოფლებსა და სასოფლო-სამეურნეო landscape-ებში განფენილია პატარა ეკლესიები, ხატები და მონასტრები, რომლებიც იშვიათად ჩანს სტანდარტულ ტურისტულ მარშრუტში. ზოგი პირდაპირ ვულკანურ კლდეშია გამოკვეთილი. სხვები დღემდე დასახლებული სახლების შორის მდგარი ქვის შენობებია. რამდენიმე მხოლოდ ფრაგმენტებად შემორჩა: კარის ღიობი, აფსიდი, გაქრობილი ჯვარი ან საუკუნეების მტვრით დაფარული კედელი.

ერთად ისინი კაპადოკიის სხვა ისტორიას უყვებიან.

ეს არის ისტორია არა მხოლოდ ბიზანტიური ქრისტიანობის შესახებ, არამედ სოფლების, გლეხების, ოჯახების, migrations-ის, შეცვლილი თემებისა და წარსულის კაპადოკიიდან დღევანდელ კაპადოკიაში გადასვლის რთული გზის შესახებ.

რწმენით ჩამოყალიბებული ლანდშაფტი

კაპადოკიის უჩვეულო ლანდშაფტი მხოლოდ ისტორიული ფონი არ ყოფილა. ადამიანებმა მასში ცხოვრება ისწავლეს.

რეგიონის უძველესი ამოფრქვევებით წარმოქმნილი რბილი ვულკანური ქანი შედარებით იოლად მუშავდებოდა. საუკუნეების განმავლობაში მოსახლეობამ კლდეები და ქანების წარმონაქმნები სახლებად, საწყობებად, მონასტრებად და სალოცავ ადგილებად აქცია.

UNESCO აღწერს ფართო კაპადოკიურ ლანდშაფტს, რომელიც მოიცავს კლდეში ნაკვეთ სალოცავებს, troglodyte სოფლებსა და მიწისქვეშა დასახლებებს, რომელთა ისტორია IV საუკუნემდე ვრცელდება. მხოლოდ გორემეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტში 200-ზე მეტი ცალკეული კლდეში ნაკვეთი ეკლესიაა აღრიცხული.

ეკლესიები თანამედროვე გაგებით იზოლირებულ ძეგლებს არ წარმოადგენდნენ.

ისინი ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი იყო.

პატარა სამლოცველო სოფლის სიახლოვეს შეიძლებოდა მდგარიყო. მონასტერს შეეძლო ჰქონოდა ვენახები, ბაღები, ველები, საქონელი და საცხობი. ეკლესია იყო ადგილი, სადაც თაობები იკრიბებოდნენ რელიგიური დღესასწაულებისთვის, დაკრძალვებისა და ზეიმებისთვის.

სწორედ ეს ხდის კაპადოკიის სოფლურ ეკლესიებს ასე მომხიბვლელს: ისინი ადამიანებისთვის შენდებოდა, არა ტურისტებისთვის.

ბიზანტიური საუკუნეებიდან გუშინდელ სოფლამდე

ქრისტიანულ თემებს კაპადოკიაში საუკუნეების განმავლობაში ღრმა ადგილი ეკავათ. მონაზვნობა განსაკუთრებით ძლიერად განვითარდა ანტიკურობის ბოლოდან, ხოლო IX საუკუნეში ბიზანტიური იკონოკლაზმის პერიოდის დასრულების შემდეგ მრავალი ეკლესია სულ უფრო დახვეწილი ხატებით შემკული გახდა.

თუმცა ისტორია ბიზანტიასთან არ დასრულებულა.

ქრისტიანული თემები კაპადოკიაში ოსმალეთის მმართველობის ქვეშაც განაგრძობდნენ ცხოვრებას. სოფლებმა საკუთარი სკოლები, სახლები, ეკლესიები, მონასტრები და ტრადიციები განავითარეს.

ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითია დღევანდელი მუსტაფაფაშა, ადრინდელი სინასოსი.

XIX საუკუნეში სინასოსი აყვავებული დასახლება იყო, სადაც ორთოდოქსი ბერძნები და მუსლიმები ერთმანეთის გვერდით ცხოვრობდნენ. ქალაქში შთამბეჭდავი სახლები, ეკლესიები და სხვა საზოგადოებრივი შენობები აშენდა.

სოფელს დღემდე შემორჩენილი აქვს რამდენიმე სარელიგიო შენობა, მათ შორის კონსტანტინესა და ელენეს ეკლესია, აშენებული 1729 წელს და შეკეთებული 1850 წელს, აგრეთვე კლდეში ნაკვეთი წმინდა ბასილის ეკლესია და სარელიგიო შენობები მონასტრების ხეობაში.

დღეს მუსტაფაფაშაში სიარულისას შესაძლებელია იმის დანახვა, თუ როგორ ცხოვრობს ისტორიის სხვადასხვა ფენა ერთსა და იმავე ქუჩებში.

ეკლესია.

ოსმალური სახლი.

მეჩეთი.

ყოფილი ბერძნული სასახლე.

თანამედროვე კაფე.

ეს არ არის ცალკეული ისტორიები. ეს ერთი და იგივე სოფლის ნაწილებია.

სოფლები, რომლებიც სამუდამოდ შეიცვალა

XX საუკუნის დასაწყისმა კაპადოკიაში უზარმაზარი ცვლილებები მოიტანა.

1923 წლის ლოზანის ხელშეკრულებამ საფუძველი ჩაუყარა საბერძნეთსა და თურქეთს შორის მოსახლეობის გაცვლას, ხოლო 1924 წელს კაპადოკიაში მრავალი ორთოდოქსი ქრისტიანი ოჯახი საბერძნეთში წავიდა.

მუსტაფაფაშა განსაკუთრებით ძლიერ მაგალითს იძლევა. დასახლებასთან დაკავშირებული ისტორიული წყაროები ასახელებენ ასობით ბერძენ ოჯახს, რომელიც მოსახლეობის გაცვლის დროს წავიდა, ხოლო საბერძნეთიდან ჩამოსული მუსლიმი ოჯახები ქალაქში დასახლდნენ.

თემების წასვლამ ეკლესიების მნიშვნელობა შეცვალა.

შენობები, რომლებიც ოდესღაც ადამიანებით იყო სავსე, უცებ დაცარიელდა.

ზოგი დღემდე ინახებოდა.

ზოგი ახალ დანიშნულებას მიეცა.

სხვები თანდათან დაინგრა.

ზოგი კი თითქმის მთლიანად გაქრა ყოველდღიური მეხსიერებიდან.

სწორედ ამიტომ შეიძლება დღეს სოფლური კაპადოკიის ეკლესიის მონახულება უცნაურად ემოციური იყოს. თქვენ არა უბრალოდ ძველ შენობას უყურებთ. თქვენ ადგილს უყურებთ, საიდანაც მთელი თემი წავიდა.

ეკლესიები, რომლებიც სოფლის ცხოვრების ნაწილად ისევ იქცა

ისტორია ყოველთვის მიტოვებაზე არ არის.

კაპადოკია შეიცავს შესანიშნავ მაგალითებს შენობებისა, რომელთა ფუნქციაც თემების ცვლილებასთან ერთად შეიცვალა.

მაგალითად, კორამაზის ხეობაში ათეულობით კლდის ეკლესიაა, მიწისქვეშა დასახლებებთან, ტრადიციულ სახლებთან და მტრედების სათავსოებთან ერთად. UNESCO-ს აღწერა აღნიშნავს, რომ ზოგი ნაგებობა დროთა განმავლობაში ფუნქციას იცვლიდა: თავშესაფრად შექმნილი სივრცეები მოგვიანებით ეკლესიებად შეიძლებოდა ქცეულიყო, ხოლო ზოგი ეკლესია შემდეგ სხვა მიზნებისთვის გამოიყენებოდა.

ამ ცვალებად გამოყენებას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს სოფლურ კაპადოკიაში.

ერთ დროს გამოქვაბული შეიძლებოდა წმინდა ყოფილიყო.

მოგვიანებით ის საწყობი გახდებოდა.

ყოფილი სარელიგიო სივრცე ფერმის ნაწილი შეიძლებოდა გამხდარიყო.

მონასტრის მიწა სასოფლო-სამეურნეო მიწად შეიძლებოდა ქცეულიყო.

ქვა კი რჩება, თუნდაც ორიგინალური დანიშნულება დავიწყებული იყოს.

მონასტრების ხეობა: შეხედვა სხვა კაპადოკიაზე

მუსტაფაფაშის მახლობლად მონასტრების ხეობა ამ დაფარული სარელიგიო ლანდშაფტის ერთ-ერთ ყველაზე მძაფრ მაგალითს გვთავაზობს.

აქ სარელიგიო ნაგებობები თავად ხეობაში იყო ინტეგრირებული. კომპლექსში შედის წმინდა სტეფანეს ეკლესია, წმინდა ნიკოლოზის სახელობის მონასტერი, წმინდა პროდრომოსის ეკლესია, წმინდა ბარბარას და იოანე მახარებლის ეკლესია.

წმინდა ნიკოლოზის მონასტერი მხოლოდ სალოცავი ადგილი არ იყო.

კომპლექსის შესახებ ისტორიული ცნობები აღწერს ვენახებს, ბაღებს, ველებს, საქონელს, საცხობსა და ბიბლიოთეკასა და არქივსაც. მონასტერი დაკავშირებული იყო თემის უფრო ფართო სოციალურ ცხოვრებასთან და უჭერდა მხარს სკოლებსა და ღარიბ მცხოვრებლებს.

ეს ცვლის იმას, თუ როგორ უნდა წარმოვიდგინოთ კაპადოკიური მონასტერი.

ის აუცილებლად არ იყო მარტოსული შენობა, სადაც რამდენიმე ბერი ცხოვრობდა.

ის შეიძლებოდა ყოფილიყო ეკონომიკური, საგანმანათლებლო და სოციალური ცენტრი, რომელიც სოფლის ცხოვრებაში იყო ჩართული.

ეკლესიები, რომლებსაც არავინ ფოტოგრაფირებს

დღეს ყველაზე ცნობილი კაპადოკიური ეკლესიები ათასობით სტუმარს იზიდავს.

მაგრამ სოფლად გამოცდილება სრულიად განსხვავებული შეიძლება იყოს.

შეიძლება უბრალო სოფლის გზით გაივლოთ და აღმოაჩინოთ ძველი ქვის კარი.

შეიძლება არც ბილეთების სალარო იყოს.

არც სასუვენირო მაღაზია.

არც რიგი.

შესაძლოა მხოლოდ პატარა აბრა მიუთითებდეს, რომ აქ ოდესღაც ეკლესია იდგა.

შიგნით სინათლე შეიძლება პატარა ღიობიდან შემოდიოდეს. კედლები დროს შეიძლება დაეჩრდილოს. საღებავი შეიძლება მხოლოდ ფრაგმენტებად იყოს შემორჩენილი.

და უცებ ისტორიის მასშტაბი პირადული ხდება.

ეკლესია აღარ არის მხოლოდ არქეოლოგიური ობიექტი.

ის კითხვად იქცევა:

ვინ იდგა აქ ჩვენ მაგივრად?

ვინ მოხატა კედლები?

ვინ მოიყვანა აქ თავისი შვილები?

ვინ აღნიშნა აქ აღდგომა?

ვინ დაიკრძალა ახლოს?

ვინ წავიდა?

და ვინ ახსოვს სახელები დღეს?

სოფლური კაპადოკია დღეს

თანამედროვე კაპადოკია სწრაფად იცვლება.

ტურიზმმა ახალი სასტუმროები, რესტორნები, ბუშტებით ფრენა, სამიზნე ბილიკები და აღდგენილი ისტორიული სახლები მოიტანა. სოფლები, რომლებიც ოდესღაც ძირითადად სოფლის მეურნეობით იყვნენ ცნობილი, სულ უფრო მეტად უკავშირდებიან საერთაშორისო ტურიზმს.

ეს ქმნის შენარჩუნების შესაძლებლობებს, მაგრამ ასევე გამოწვევებს.

UNESCO კონკრეტულად გამოყოფს ეროზიას, ტურისტულ წნეხსა და განვითარებას, როგორც საფრთხეებს კულტურული ლანდშაფტისა და მისი კლდეში ნაკვეთი ეკლესიებისთვის. ზოგი ეკლესია, მათ შორის ელ ნაზარი, ელმალი და მერიემანა, პრიორიტეტულ კონსერვაციას საჭიროებად არის მიჩნეული.

შესაბამისად, დილემა მხოლოდ იმაში არ არის, როგორ მოვიზიდოთ სტუმრები.

ის იმაშია, როგორ მივცეთ ადამიანებს საშუალება, აღმოაჩინონ კაპადოკია ისე, რომ მისი დარჩენილი მშვიდი ადგილები არ იქცეს ატრაქციონებად, რომლებიც კარგავენ იმ თვისებას, რაც მათ განსაკუთრებულს ხდის.

კაპადოკიის დანახვა სოფლელების თვალით

შესაძლოა დავიწყებული ეკლესიების გასაგებად საუკეთესო გზა იმ იზოლირებული ძეგლების სახით ნახვა არ არის.

უკეთესია ყურადღება მიაქციოთ მათ გარშემო არსებულ სოფელს.

შეამჩნიეთ ძველი ქვის სახლები.

შეხედეთ ვენახებს.

მიჰყევით ვიწრო ქუჩებს.

მოუსმინეთ ადგილობრივი მაცხოვრებლების ისტორიებს.

ეძებეთ ძველი სახელების კვალი.

დააკვირდით, როგორ დგას ეკლესია სახლებთან, ველებთან, შადრევნებთან და გზებთან მიმართებაში.

ეს ავლენს რაღაცას, რასაც ჩვეულებრივი არქეოლოგიური ვიზიტი შეიძლება გამორჩეს.

ეკლესიები ადამიანური ცხოვრების ლანდშაფტებს ეკუთვნოდა.

ისინი შრომით, ოჯახით, სოფლის მეურნეობით, ზეიმებით, კამათით, დაბადებითა და გარდაცვალებით იყვნენ გარშემორტყმულნი.

ადამიანებს, რომლებმაც ისინი ააშენეს, არ ეგონათ, რომ "მემკვიდრეობას" ქმნიდნენ.

ისინი უბრალოდ თავიანთი თემისთვის ადგილს ქმნიდნენ.

მოგზაურობა ორ კაპადოკიას შორის

ფაქტობრივად, არსებობს ორი კაპადოკია.

ერთი არის ის კაპადოკია, რომელსაც ფოტოებიდან ვიცნობთ: ბუშტები, ზღაპრული ქიმნები, შთამბეჭდავი ხეობები და განთქმული კლდის ეკლესიები.

მეორე გაცილებით მშვიდია.

ის ვლინდება სოფლებში, როგორიცაა მუსტაფაფაშა, ნაკლებად ცნობილ ხეობებში და სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტებში, სადაც ძველი თემების კვალი რჩება.

ერთი კაპადოკია მომავლისკენ იყურება.

მეორე კი ჯერ კიდევ ატარებს წარსულის ხმებს.

ყველაზე მომგებიანი მოგზაურობა ორივეს გამოცდილებაა.

ეწვიეთ ცნობილ ეკლესიებს, შემდეგ კი დატოვეთ მთავარი ტურისტული მარშრუტები.

ნელა გაიარეთ სოფელში.

შედით პატარა მუზეუმში.

ესაუბრეთ ადგილობრივ მაცხოვრებელს.

შეხედეთ ძველ ეკლესიის კარს.

წარმოიდგინეთ ადამიანები, რომლებიც ყოველ დილით აღებდნენ მას.

და გახსოვდეთ, რომ კაპადოკიის ისტორია მხოლოდ დიდებულ ძეგლებში არ არის ამოკვეთილი.

ზოგჯერ ის შემორჩება თითქმის დავიწყებულ სამლოცველოში, გაქრობილ ფრესკაში ან ძველ სოფლის ქვაში.

ეკლესიები ისევ საუბრობენ

კაპადოკიის სოფლური ეკლესიები შესაძლოა აღარ ფუნქციონირებდნენ ისე, როგორც ოდესღაც, მაგრამ ისინი დადუმებული არ არიან.

მათი კედლები ჯერ კიდევ ინახავს რწმენის ფრაგმენტებს.

მათი არქიტექტურა ჯერ კიდევ ავლენს მშენებლების უნარს.

მათი გარემო ჯერ კიდევ გვიყვება, როგორ ცხოვრობდნენ თემები.

და მათი დღევანდელი მდგომარეობა სხვა ისტორიას ჰყვება — მიგრაციის, მეხსიერების, კონსერვაციისა და მემკვიდრეობასა და თანამედროვე ტურიზმს შორის რთული ურთიერთობის შესახებ.

შესაძლოა სწორედ ამიტომ იმსახურებენ დავიწყებული სოფლური კაპადოკიის ეკლესიები ჩვენს ყურადღებას.

არა იმიტომ, რომ ისინი გორემეზე დიდებულები არიან.

არ არიან.

არამედ იმიტომ, რომ ისინი გვაახლოებენ ადამიანურ კაპადოკიასთან — ჩვეულებრივი ადამიანების კაპადოკიასთან, რომლებიც ანატოლიის განსაკუთრებულ კლდეებს შორის ცხოვრობდნენ, ლოცულობდნენ, მუშაობდნენ და ოჯახებს ზრდიდნენ.

და როცა ამ მშვიდ ადგილებს ვტოვებთ, უნდა გვახსოვდეს, რომ ჩვენ უბრალოდ წარსულის ნაშთები არ ვნახეთ.

ჩვენ გავიარეთ ლანდშაფტში, სადაც წარსული და აწმყო ჯერ კიდევ ერთმანეთის გვერდით ცოცხლობენ.

Travel Inn Turkey იმ მოგზაურებისთვის, რომლებსაც უფრო ღრმად სურთ შეღწევა!