ჰაგია სოფია

პირველად რომ შევედი ჰაგია სოფიაში, ისეთი რამ ვიგრძენი, რაც აქამდე არასდროს მიგრძნია.

ეს არ იყო უბრალოდ ძეგლში შესვლის შეგრძნება.

ეს იყო სხვა დროში შესვლის შეგრძნება.

ერთი წუთით, ჩემს ირგვლივ მყოფი ხალხი თითქოს გაქრა. ხმები დაშორდა, და წარმოვიდგინე კონსტანტინოპოლი ისეთად, როგორიც ოდესღაც იყო — ქალაქი იმპერატორებით, მოვაჭრეებით, ჯარისკაცებით, მსახურებითა და ჩვეულებრივი ადამიანებით, რომლებიც იმავე ქუჩებზე დადიოდნენ, სადაც მე ახლახან ვიარე.

და აი, ის.

ჰაგია სოფია

ჩემს წინ იდგა, უზარმაზარი და თითქმის წარმოუდგენელი.

ზემოთ ავიხედე… და სიტყვა დამავიწყდა

პირველი, რაც გავაკეთე, ზემოთ ავიხედე.

უზარმაზარი გუმბათი თითქოს ჩემს თავზე ტივტივებდა, ფანჯრებიდან შემოსული შუქი კი ნაზად ივსებდა ინტერიერს.

წარმოვიდგინე ადამიანები, რომლებიც საუკუნეების წინ აქ იდგნენ.

თითქმის ვხედავდი, როგორ შედიოდა იმპერატორი თავისი პროცესიით, გარშემო ჩინოვნიკებითა და მცველებით. წარმოვიდგინე მოქალაქეები, რომლებიც მნიშვნელოვანი ლიტურგიებისთვის იკრიბებოდნენ, მზერას მიმართავდნენ დიდებული საკურთხევლისკენ და უზარმაზარი გუმბათის ქვეშ მოგუგუნე ლოცვებს უსმენდნენ.

როგორი უნდა ყოფილიყო აქ დგომა, როცა ეკლესია კონსტანტინოპოლის რელიგიური და იმპერიული ცხოვრების ცენტრში იყო?

ვცდილობდი წარმომედგინა სანთლები, საკმეველი, გალობა და ათასობით ადამიანის მოძრაობა.

შენობა უცებ შეწყვეტდა ძველ ძეგლად ყოფნას.

ის ცოცხალი ჩანდა.

ეკლესია მეორე დიდი ეკლესიის გვერდით

ვიზიტამდე კონსტანტინოპოლის ისტორიას ვკითხულობდი.

ერთმა დეტალმა განსაკუთრებით მიიპყრო ჩემი ყურადღება.

ჰაგია სოფიასთან ძალიან ახლოს იდგა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ეკლესია — ჰაგია ირინე (წმინდა ირინე).

ვფიქრობდი ამ ორ ეკლესიაზე, რომლებიც ერთმანეთის ასე ახლოს იდგნენ და საუკუნეების განმავლობაში კონსტანტინოპოლის ცვალებად ცხოვრებას ადევნებდნენ თვალს.

დღეს, როცა ამ არეალის ბაღებში ივლი, რთულია არ წარმოიდგინო, როგორი იყო ეს ადგილი, როცა ეს დიდებული ეკლესიები ბიზანტიის იმპერიული სამყაროთი იყვნენ გარშემორტყმული.

ჰაგია სოფია და ჰაგია ირინე იზოლირებული შენობები არ იყვნენ.

ისინი ცოცხალი ქალაქის ნაწილი იყო.

იმპერატორებისა და მოქალაქეების ქალაქი.

ცერემონიების, რწმენის, პოლიტიკის, დღესასწაულებისა და დრამატული ცვლილებების ქალაქი.

მე კი ზუსტად მის შუაგულში ვიდექი.

ამ კედლებში უამრავი ისტორია გაიარა

ჰაგია სოფიამ საუკუნეების განმავლობაში ბევრი ცვლილება გამოიარა.

იგი VI საუკუნეში, იმპერატორ იუსტინიანეს მეფობის დროს ააგეს და ბიზანტიური სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ არქიტექტურულ მიღწევად იქცა.

რამდენიმე საუკუნის შემდეგ კონსტანტინოპოლი სამუდამოდ შეიცვალა.

ქალაქი სტამბოლად იქცა, ჰაგია სოფია კი მეჩეთად.

მოგვიანებით იგი მუზეუმად იქცა და მსოფლიოს ყველა კუთხიდან მოსულ სტუმრებს ასაღებდა.

დღეს ის ისევ მეჩეთად ფუნქციონირებს, ზედა სართული კი მუზეუმად გამოიყენება.

თუმცა შიგნით დგომისას მივხვდი მნიშვნელოვან რამეს:

შენობებს შეიძლება შეეცვალოთ დანიშნულება, მაგრამ ისტორია არ ქრება.

არქიტექტურა ისევ მოგვითხრობს თავის ამბავს.

უზარმაზარი გუმბათი ისევ აქაა.

მარმარილოს სვეტებიც ისევ აქაა.

გალერეები, თაღები, მორთულობა და ისტორიის ფენები შენარჩუნებულია.

სხვადასხვა თაობამ თავისი კვალი დატოვა, მაგრამ არც ერთს არ შეუძლია წინა ეპოქის წაშლა.

ვცადე წარსულის მოსმენა

ერთი წუთით თვალები დავხუჭე.

წარმოვიდგინე ბიზანტიური ლიტურგიის ხმა, რომელიც შენობას ავსებდა.

იმპერატორი და მისი ხალხი ერთად იკრიბებოდა.

სასულიერო პირები წმინდა სივრცეში გადაადგილდებოდნენ.

სანთლების შუქი მარმარილოსა და ოქროდან აირეკლებოდა.

ხმები გუმბათისკენ იწევდა.

შემდეგ თვალები გავახილე.

საუკუნეები ისევ გაქრა.

მაგრამ როგორღაც მათი შეგრძნება მაინც შემრჩა.

სწორედ ეს ხდის ჰაგია სოფიას ასე განსაკუთრებულად.

აქ ისტორიას უბრალოდ არ უყურებ.

შენ მას გარს ეხვევი.

შემდეგ დეტალებს შევამჩნიე

ნელა დავიწყე სიარული და ყველაფერს ყურადღებით ვუყურებდი.

უზარმაზარი სვეტები.

მარმარილოს ზედაპირები.

თაღები, რომლებიც ჩრდილებში იკარგებოდა.

ინტერიერის განსაკუთრებული სიმაღლე.

ფანჯრებიდან შემოსული შუქი.

სადაც არ უნდა გამეხედა, ყოველი მხრიდან კიდევ ერთი დეტალი მთხოვდა, რომ გავჩერებულიყავი.

ვფიქრობდი, რამდენი ადამიანი იდგა ზუსტად იმავე ადგილას, სადაც მე ვდგავარ.

რამდენმა შეხედა იმავე გუმბათს?

რამდენი ადამიანი მოვიდა აქ სიხარულით, შიშით, იმედით ან მწუხარებით?

რამდენი მნიშვნელოვანი მომენტი მოხდა ამ ქალაქის ისტორიაში ამ კედლებში?

უცებ ჩემი ვიზიტი აღარ იყო ფოტოების გადაღების შესახებ.

მინდოდა იმ შეგრძნების დამახსოვრება.

ჰაგია სოფია მხოლოდ სანახავი ადგილი არ არის

არსებობს ძეგლები, რომლებსაც საათიანი ვიზიტით ესტუმრები და ფოტოსურათით დაიმახსოვრებ.

და არსებობს ადგილები, რომლებიც შენთან რჩება.

ჩემთვის ჰაგია სოფია მეორე კატეგორიას ეკუთვნის.

მან შემახსენა, რომ სტამბოლი მხოლოდ ერთი ამბავის მქონე ქალაქი არ არის.

ეს არის ქალაქი, რომელიც აშენდა ფენა-ფენა — რომაული, ბიზანტიური, ოსმალური და თანამედროვე.

და ჰაგია სოფია, შესაძლოა, ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ადგილია, სადაც ამ ფენების შეგრძნება შეიძლება.

იმ უზარმაზარი გუმბათის ქვეშ მდგომმა ძალიან პატარად ვიგრძენი თავი.

თუმცა იმავდროულად, ვიგრძენი კავშირი რაღაც უზარმაზართან.

იმ ადამიანებთან, რომლებიც 1500 წლის წინ ცხოვრობდნენ.

ქალაქთან, რომელმაც შეცვალა სახელები, მმართველები და რელიგიები.

თაობებთან, რომლებიც ჩემამდე მოვიდნენ აქ და მომავალ საუკუნეებში მოსულთათვის მოგვიანებით ამბავი დატოვეს.

ჩემი პირველი ნაბიჯი ჰაგია სოფიაში

როცა საბოლოოდ უკან გარეთ გამოვედი, სტამბოლი სხვანაირად მეჩვენებოდა. არსებობს ანდაზა, რომ ვინც ერთხელ შევა ჰაგია სოფიაში, აუცილებლად დაბრუნდება.

შემდეგ ტრამვაის ზარმა აქ, დღევანდელობაში დამაბრუნა.

სულთანაჰმეტის მოედანი გადავსებული იყო.

ხალხი ლაპარაკობდა და ტურისტები ფოტოებს იღებდნენ.

მე კი ჯერ კიდევ აწმყოსა და წარსულს შორის ვიყავი.

კიდევ ერთხელ შევხედე ჰაგია სოფიას.

და გავიღიმე.

იმიტომ რომ მივხვდი რაღაცას, რაზეც წიგნებში მხოლოდ წამიკითხავს:

ზოგიერთი ადგილი არ გიყვება უბრალოდ ისტორიის შესახებ. ისინი გაგრძნობინებენ, თითქოს მის შიგნით მცირე ხნით ცხოვრობდი.

ჩემთვის ჰაგია სოფია სწორედ ასეთი ადგილი იყო.

და თუ ოდესმე სტამბოლში ჩამოხვალ, ნუ მოათავსებ მას უბრალოდ ღირსშესანიშნაობების სიაში.

შედი შიგნით ნელა.

აიხედე ზემოთ.

მოუსმინე.

წარმოიდგინე.

მიეცი საუკუნეებს საშუალება, ილაპარაკონ.

რადგან იმ უზარმაზარი გუმბათის ქვეშ სტამბოლის 1500 წელი ისევ ელოდება, რომ იგრძნონ.

Niobe_