Niobe Hyn në 1,500 Vjet Histori

Herën e parë që hapa brenda Hagia Sophia-s, ndjeva diçka që kurrë nuk e kisha ndjerë më parë.

Nuk ishte thjesht ndjesia e hyrjes në një monument.

Ishte ndjesia e hyrjes në një kohë tjetër.

Për një moment, njerëzit rreth meje dukeshin se ishin zhdukur. Zërat u bënë të largët dhe unë vetvetiu fillova të imagjinoja Konstantinopojën siç kishte qenë njëherë—një qytet i mbushur me perandorë, tregtarë, ushtarë, shërbëtorë dhe njerëz të zakonshëm, të gjithë duke lëvizur përmes të njëjtave rrugë ku sapo kisha kaluar.

Dhe aty ishte.

Hagia Sophia.

E vendosur përpara meje, e madhe dhe pothuajse e pamundur për tu kuptuar.

Më bëra sytë lart… dhe harrova të flisja

Gjëja e parë që bëra ishte të shikoja lart.

Kupola e madhe dukeshit sikur lundronte mbi mua, duke lejuar dritën të hynte nga dritaret dhe të shpërndahej butësisht në brendësi.

Imagjinova njerëzit që kishin qenë këtu shekuj para meje.

Qysh mund të shihja një perandor që hynte me procesionin e tij, i rrethuar nga zyrtarë dhe roje. Imagjinova qytetarët që mblidheshin për liturgji të rëndësishme, duke shikuar drejt shenjtërisë së mahnitshme dhe duke dëgjuar lutjet që jehonin nën kupolën e madhe.

Si duhet të ketë ndjerë dikush të qëndronte këtu kur kisha qendra e jetës fetare dhe perandorake të Konstantinopolit?

Përpjekja ime për të imagjinuar kandilat, aromën e incensit, këngët dhe lëvizjen e mijëra njerëzve.

Ndërtimi papritmas pushoi të ndihej si një monument i vjetër.

U ndje i gjallë.

Një kishë pranë një kishe tjetër të madhe

Para vizitës, kisha lexuar për historinë e Konstantinopolit.

Një detaj më tërhoqi veçanërisht vëmendjen.

Vazhdimisht pranë Hagia Sophia-s qëndronte një kishë tjetër e rëndësishme—Hagia Irene (Shenjtja Irene).

Vetvetiu fillova të mendoja për dy kishat që qëndronin kaq afër njëra-tjetrës, duke dëshmuar jetën e ndryshueshme të Konstantinopolit përmes shekujve.

Sot, kur ecni përmes kopshteve të zonës, është e vështirë të mos imagjinoni se si duhej të dukej ky lagje kur këto kisha të mahnitshme ishin të rrethuara nga bota perandorake e Bizantit.

Hagia Sophia dhe Hagia Irene nuk ishin ndërtesa të izoluara.

Ato ishin pjesë e një qyteti të gjallë.

Një qytet perandorësh dhe qytetarësh.

Një qytet ceremonish, besimi, politikës, festash dhe ndryshimesh dramatike.

Dhe unë isha duke qëndruar saktësisht në mes të tij.

Ka aq shumë histori që kanë kaluar përmes këtyre mureve

Hagia Sophia ka jetuar përmes shekujve të ndryshimit.

U ndërtua në shekullin e 6-të gjatë sundimit të Perandorit Justinian dhe u bë një nga arritjet më të jashtëzakonshme arkitekturore të botës bizantine.

Shekuj më vonë, Konstantinopoli ndryshoi përgjithmonë.

Qyteti u bë Stambolli, dhe Hagia Sophia u bë xhami.

Më vonë, shërbeu si muze, duke pritur vizitorë nga çdo cep i botës.

Sot, ajo përsëri funksionon si xhami.

Por duke qëndruar brenda, kuptova diçka të rëndësishme:

Ndërtimet mund të ndryshojnë funksionin e tyre, por historia nuk zhduket.

Arkitektura ende tregon historinë e saj.

Kupola e madhe është ende aty.

Kolonat e mermerit janë ende aty.

Galeritë, harket, zbukurimet dhe shtresat e historisë mbeten.

Gjenerata të ndryshme kanë lënë shenjat e tyre, por asnjëra prej tyre nuk mund të fshihte atë që erdhi më parë.

Përpjekja ime për të dëgjuar të kaluarën

Mbylla sytë për një moment.

Imagjinova zërin e një liturgjie bizantine që mbushte ndërtesën.

Perandori dhe populli i tij të bashkuar.

Klerikët që lëviznin nëpër hapësirën e shenjtë.

Drita e kandileve që pasqyrohej nga mermeri dhe ar.

Zëra që ngriheshin drejt kupolës.

Më pas i hapa sytë.

Shekujt ishin përsëri larguar.

Por diku, ende mund t'i ndjeja.

Kjo është ajo që e bën Hagia Sophia-n kaq të jashtëzakonshme.

Nuk thjesht e shikon historinë këtu.

Ndihesh i rrethuar nga ajo.

Dhe pastaj vura re detajet

Fillova të ecja ngadalë, duke shikuar gjithçka rreth meje.

Kolonat e mëdha.

Sipërfaqet e mermerit.

Harket që zhduken në hije.

Lartësia e jashtëzakonshme e brendësisë.

Drita që hynte përmes dritareve.

Kudo që shikoja, dukej se kishte një detaj tjetër që më kërkonte të ndalem.

Mendova sa njerëz kishin kaluar pikërisht aty ku unë po ecja.

Sa kishin shikuar drejt të njëjtës kupolë?

Sa kishin ardhur këtu plot gëzim, frikë, shpresë ose hidhërim?

Sa momente të rëndësishme në historinë e këtij qyteti kishin ndodhur brenda këtyre mureve?

Papritmas, vizita ime nuk ishte më për të marrë fotografi.

Doja të më kujtoja ndjesinë.

Hagia Sophia nuk është thjesht një vend për të vizituar

Ekzistojnë monumente që i viziton për një orë dhe i kujtoni për një fotografi.

Dhe pastaj ka vende që mbeten me ty.

Për mua, Hagia Sophia i përket kategorisë së dytë.

Më kujtoi se Stambolli nuk është një qytet me vetëm një histori.

Është një qytet i ndërtuar shtresë pas shtrese—romake, bizantine, osmane dhe moderne.

Dhe Hagia Sophia është ndoshta një nga vendet më të fuqishme për të ndjerë ato shtresa.

Duke qëndruar nën atë kupolë të madhe, ndjeva veten jashtëzakonisht të vogël.

Por njëkohësisht, ndjeva lidhje me diçka të madhe.

Me njerëz që jetuan 1,500 vite më parë.

Me një qytet që ndryshoi emrin, sundimtarët dhe fenë.

Me gjenerata që erdhën këtu para meje dhe lanë pas një histori për ata që do të vinin shekuj më vonë.

Hapi im i parë në Hagia Sophia

Kur më në fund u ktheva jashtë, Stambolli ndjehej ndryshe.

Rrugët ishin përsëri të ngarkuara.

Njerëzit po flisnin, makinat po kalonin, vizitorët po merrnin fotografia.

Por unë isha ende diku midis të tashmes dhe të kaluarës.

I ktheva sytë Hagia Sophia-s një herë tjetër.

Dhe buzëqeshëm.

Sepse kuptova diçka që kisha lexuar vetëm në libra më parë:

Disa vende jo thjesht të tregojnë për historinë. Ato të bëjnë të ndihesh sikur ke jetuar shkurtimisht brenda saj.

Hagia Sophia ishte ai vend për mua.

Dhe nëse ndonjëherë vijnë në Stamboll, mos e vendosni thjesht në listën tuaj të turizmit.

Hyni ngadalë.

Shikoni lart.

Dëgjoni.

Imagjinoni.

Lëreni shekujt të flasin.

Sepse diku nën atë kupolë të jashtëzakonshme, 1,500 vite Stambolli janë ende duke pritur të ndihen.