Niobe, 1.500 Yıllık Tarihe Adım Atıyor

Hagia Sophia'nın içine ilk adımımı attığımda, daha önce hiç hissetmediğim bir şey hissettim.

Bu, sadece bir anıta girmenin verdiği duygu değildi.

Bu, başka bir zamana girmenin hissiydi.

Bir an için etrafımdaki insanlar sanki kaybolmuştu. Sesler uzaklaşmış ve ben kendimi, tıpkı bugün yürüdüğüm sokaklardan geçen imparatorlar, tüccarlar, askerler, hizmetliler ve sıradan insanlarla dolu olan Konstantinopolis'i hayal ederken buldum.

Ve işte oradaydı.

Hagia Sophia.

Karşımda duruyordu; devasa ve neredeyse kavranması imkânsız.

Başımı kaldırdım… ve konuşmayı unuttum

Yaptığım ilk şey başımı kaldırmaktı.

Dev kubbe sanki benim üzerimde süzülüyordu; pencerelerden giren ışık içeriye yayılıp yumuşakça dağılıyordu.

Benim yüzyıllar öncesinde burada durmuş olan insanları hayal ettim.

Neredeyse bir imparatorun, çevresini memurlar ve muhafızların sardığı bir alayla girişini görebiliyordum. Vatandaşların önemli ayinler için toplanışını, muhteşem kutsal mekana yönelip dev kubbenin altında yankılanan duaları dinleyişlerini hayal ediyordum.

Kilise Konstantinopolis'in dini ve imparatorluk yaşamının merkezindeyken, burada durmak nasıl bir his olmalıydı?

Mumları, tütsüyü, ilahileri ve binlerce kişinin hareketini hayal etmeye çalıştım.

Bina birdenbire eski bir anıt gibi hissettirmemeye başladı.

Canlı hissediyordu.

Bir başka büyük kilisenin yanındaki kilise

Ziyaret etmeden önce Konstantinopolis'in tarihini okuyordum.

Bir detay özellikle dikkatimi çekti.

Hagia Sophia'ya çok yakın, başka önemli bir kilise daha vardı—Hagia Irene (Azize Irene).

Kendimi, bu iki kilisenin yüzyıllar boyunca Konstantinopolis'in değişen hayatına tanıklık ederken, birbirine o kadar yakın durduğunu düşünürken buldum.

Bugün bölgenin bahçelerinden yürürken, bu muhteşem kiliselerin Bizans'ın imparatorluk dünyasıyla çevrili olduğu zamanlarda bu mahallenin nasıl göründüğünü hayal etmemek zor.

Hagia Sophia ve Hagia Irene yalnızca izole binalar değildi.

Bir yaşayan şehrin parçasıydılar.

İmparatorlar ve vatandaşlar şehri.

Törenlerin, inancın, siyasetin, kutlamaların ve dramatik değişikliklerin şehri.

Ve ben tam ortasında duruyordum.

Bu duvarlardan geçip gitmiş o kadar çok tarih var ki

Hagia Sophia, yüzyıllarca süren değişimleri yaşadı.

6. yüzyılda İmparator I. Justinianus döneminde inşa edildi ve Bizans dünyasının en olağanüstü mimari başarılarından biri haline geldi.

Yüzyıllar sonra Konstantinopolis sonsuza dek değişti.

Şehir İstanbul oldu ve Hagia Sophia bir camiye dönüştü.

Daha sonra bir müze olarak hizmet verdi ve dünyanın her köşesinden ziyaretçileri ağırladı.

Bugün tekrar bir cami olarak faaliyet gösteriyor.

Ama içeride ayakta dururken önemli bir şey fark ettim:

Binalar amaçlarını değiştirebilir ama tarih silinmez.

Mimari hâlâ hikâyesini anlatıyor.

Dev kubbe hâlâ orada.

Mermere kaplı sütunlar hâlâ orada.

Salyonlar, kemerler, süslemeler ve tarihin katmanları hâlâ yerinde.

Farklı nesiller izlerini bırakmış ama hiçbirisi bundan önce gelenleri silememiş.

Geçmişi duymaya çalıştım

Gözlerimi bir an için kapattım.

Binanın Bizans ayiniyle dolduğunu hayal ettim.

İmparator ve halkı birlikte toplandı.

Kilise görevlileri kutsal alan içinde hareket etti.

Mumların ışığı mermer ve altından yansıdı.

Sesler kubbe doğru yükseldi.

O gözlerimi açtım.

Yüzyıllar yine yok olmuştu.

Ama yine de onları hissedebiliyordum.

Hagia Sophia'yı bu kadar olağanüstü kılan da budur.

Burada tarihi sadece izlemekle yetinmezsiniz.

Tarih tarafından kuşatılmış hissederiniz.

Ve sonra detaylara dikkat ettim

Ağır ağır yürümeye başladım, etrafımdaki her şeye bakarak.

Dev sütunlar.

Mermere kaplı yüzeyler.

Gölgelere karışan kemerler.

İç mekanın olağanüstü yüksekliği.

Pencerelerden giren ışık.

Baktığım her yerde, durmamı isteyen başka bir detay vardı sanki.

Tam olarak benim yürüdüğüm yerde kaç kişinin yürüdüğünü merak ettim.

Aynı kubbe yönüne kaç kişi baktı?

Neşe, korku, umut veya hüzünle buraya kaç kişi geldi?

Bu şehrin tarihinde kaç önemli olay bu duvarların içinde gerçekleşti?

Aniden ziyaretim fotoğraf çekmekten ibaret olmaktan çıktı.

Hissedileni hatırlamak istedim.

Hagia Sophia sadece gezilecek bir yer değil

Bir saatlik ziyaret yapıp bir fotoğraf için hatırladığınız anıtlar vardır.

Ve sonra sizi terk etmeyen yerler vardır.

Benim için Hagia Sophia ikinci kategoriye girer.

Bana İstanbul'un tek bir hikâyeden ibaret olmayan bir şehir olduğunu hatırlattı.

Roma, Bizans, Osmanlı ve modern katmanlar üzerine inşa edilmiş bir şehir.

Hagia Sophia ise bu katmanları hissetmenin en güçlü yerlerinden biri olabilir.

O dev kubbenin altında dururken kendimi inanılmaz derecede küçük hissettim.

Ama aynı zamanda, devasa bir şeye bağlı hissettim.

1.500 yıl önce yaşamış insanlara.

Adını, yöneticilerini ve dinini değiştirmiş bir şehre.

Benden önce buraya gelip yüzyıllar sonra gelecek olanlar için bir hikâye bırakmış nesillere.

Hagia Sophia'ya ilk adımım

Nihayet dışarı çıktığımda İstanbul farklı hissettirdi.

Sokaklar yine kalabalıktı.

İnsanlar konuşuyor, arabalar geçiyor, ziyaretçiler fotoğraf çekiyordu.

Ama ben hâlâ şimdi ile geçmiş arasında bir yerdeydim.

Hagia Sophia'ya bir kez daha arkamdan baktım.

Ve gülümsedim.

Çünkü kitaplarda daha önce okuduğum bir şeyi anlamıştım:

Bazı yerler size sadece tarih hakkında bilgi vermez. Sanki onun içinde kısa bir süre yaşadığınızı hissettirirler.

Hagia Sophia benim için böyle bir yerdi.

Eğer bir gün İstanbul'a gelirseniz, bunu sadece gezi listenize eklemeyin.

Ağır ağır içeri girin.

Başınızı kaldırın.

Dinleyin.

Hayal edin.

Yüzyıllara konuşmalarına izin verin.

Çünkü o olağanüstü kubbenin altında, 1.500 yıllık İstanbul hâlâ hissedilmek için bekliyor.