ოსმალური საფლავის ქვები სტამბოლში

რას გვიამბობს მათი ჩალმები

ნიობეს სხვა ამბავი — სტამბოლის ქუჩებში დამარხული ოსმალური ისტორიის აღმოჩენა

სტამბოლში არის მომენტები, როცა გგონია, რომ უბრალოდ ერთი ადგილიდან მეორეში მივდივარ.

და მაშინ სტამბოლი გაჩერებს.

ეს შეიძლება იყოს მეჩეთი.

შადრევანი.

კარი.

ან ზოგჯერ რაღაც გაცილებით მშვიდი — ოსმალური სამარხი, რომელიც ხალხმრავალი ქუჩის გვერდით დგას.

ეს ისევ მოხდა ჩემს თავს.

მე ვსეირნობდი ემინონუს მახლობლად, გარშემო თანამედროვე სტამბოლის ხმები მეხვეოდა: ხალხი სადღაც ჩქარობდა, ფერი-ბოტები მოდიოდნენ და მიდიოდნენ, მაღაზიის გამყიდველები მომხმარებლებს ეძახდნენ, ტურისტები კი თავიანთ შემდეგ ფოტოს ეძებდნენ.

და მაშინ შევამჩნიე სამარხი.

არა მხოლოდ თავად სამარხი.

ქვები.

სახელები.

თარიღები.

და, უპირველეს ყოვლისა, საფლავების თავზე გამოსახული უცნაური ქვის თავსაბურავი.

ოსმალური საფლავის ქვები მანამდეც მინახავს არაერთხელ, მაგრამ უცებ სხვანაირად დავიწყე მათი ყურება.

შეიძლება ქვის ქვეშ მწოლარე ადამიანზე რამე ნამდვილად გაიგო მხოლოდ ქვის შეხედვით?

პასუხი საინტერესოა.

ოსმალური საფლავის ქვა თითქმის პირადობის მოწმობას ჰგავდა

ოსმალური სასაფლაოები მხოლოდ იმისთვის არ არსებობდა, რომ მიცვალებულები დაემარხათ.

ისინი ცოცხლებსაც ეუბნებოდნენ, ვინ იწვა მარმარილოს ქვეშ.

საფლავის ქვის ფორმა, წარწერა, ორნამენტი და განსაკუთრებით ზემოთ ამოკვეთილი თავსაბურავი ქმნიდა მინიშნებებს გარდაცვლილის შესახებ.

კაცის ქვას შეიძლება გვირგვინად ჰქონოდა ჩალმის, კავუკის ან, უფრო გვიან პერიოდში, ფესის გამოსახულება.

ეს შემთხვევითი დეკორაცია არ იყო.

ოსმალური თავსაბურავი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული სოციალურ სტატუსთან, პროფესიასა და წოდებასთან. ოსმალური სასაფლაოების მკვლევარები მრავალი განსხვავებული ფორმის კავუკს, სარიკს, ჩალმას და სხვა თავსაბურავს გამოყოფენ.

ამიტომ ისევ დავაკვირდი.

ქვა უცებ აღარ იყო უბრალოდ ქვა.

ის რაღაცას მეუბნებოდა.

შეიძლება ჩალმით გაიგო, რა ასაკის იყო ადამიანი?

აქ სიფრთხილე დამჭირდა.

პირველი შთაბეჭდილებით ადვილია იფიქრო, რომ საფლავის თავზე ამოკვეთილი დიდი თუ პატარა ჩალმა ადამიანის ასაკს გვიჩვენებს.

მაგრამ ეს, როგორც წესი, სწორი არ არის.

ამოკვეთილი თავსაბურავი პირველ რიგში სტატუსზე, პროფესიაზე, წოდებაზე ან იდენტობაზე მიუთითებს და არა ადამიანის ასაკზე.

წარწერა გაცილებით მნიშვნელოვანია იმის გასარკვევად, ვინ იყო ადამიანი და რამდენ ხანს ცხოვრობდა.

ზოგჯერ კი თავად საფლავის ფიზიკური ფორმაც სხვა მინიშნებას იძლევა.

შესამჩნევად პატარა საფლავის ძეგლი შეიძლება ბავშვზე მიუთითებდეს.

ამიტომ ოსმალური სასაფლაო ერთგვარ ვიზუალურ ენად იქცევა.

არ არის აუცილებელი, ოსმალური თურქულის ყველა სიტყვა წაიკითხო, რომ მისი გაგება დაიწყო.

შეგიძლია უბრალოდ შეხედო.

დააკვირდე.

და შემდეგ გამოიკვლიო.

როგორც ერთი ოსმალური საფლავის ქვების კვლევა განმარტავს, კაცის საფლავზე გამოსახული თავსაბურავი შეიძლება შეესაბამებოდეს იმ თავსაბურავს, რომელსაც გარდაცვლილი ცოცხლობისას ატარებდა და ასახავდა მის სოციალურ მდგომარეობას.

შემდეგ სახელებს დავაკვირდი

ყველაზე მეტად ასაკმა მაინტერესა.

ზოგი ადამიანი, რომლებიც ამ სამარხებში იხსენიებიან, გრძელ ცხოვრებას ცხოვრობდა.

სხვები — არა.

ოსმალთა დინასტიამ 36 სულთანი მოგვცა, მაგრამ ყველა მათგანი სიბერემდე არ მიღწეულა.

რამდენიმე მათგანი გასაოცრად ახალგაზრდა გარდაიცვალა.

ოსმან II, რომელსაც „ახალგაზრდა ოსმანს“ — გენჯ ოსმანს უწოდებენ, 1622 წელს დაიღუპა დაახლოებით 18 წლის ასაკში.

მურად IV 1640 წელს, 27 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

აჰმედ I, ახალგაზრდა სულთანი, რომელმაც მშვენიერი სულთან აჰმედის მეჩეთი ააშენებინა, 27 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ხოლო მუსტაფა IV 28 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ამრიგად, ოთხი ოსმალი სულთანი ოცდაათ წლამდე არ მიღწეულა.

უცებ სტამბოლის მარმარილოს სამარხები სრულიად სხვანაირად მომეჩვენა.

დიდებული წოდებების — სულთანის, პადიშაჰის, ხანის — მიღმა ადამიანური ცხოვრებებიც იყო.

აბდულჰამიდ I-ის შვილები, მათ შორის ჰადიჩე სულთანი ცხრა თვისა, აისე სულთანი 45 დღისა, შეზადე აჰმედი ორი წლისა, შეზადე მეჰმედი დაახლოებით ოთხნახევარი წლისა და შეზადე სულეიმანი შვიდი წლისა.

ცხოვრებები, რომლებიც ჯერ კიდევ არ დაწყებულა, უკვე დასრულდა.

ემინონუს მახლობლად მდებარე სამარხი

ემინონუს მახლობლად ეს განსაკუთრებით თვალშისაცემი ხდება.

იენი ჯამის, ახალი მეჩეთის, უკან დგას თურჰან სულთანის სამარხი, რომელიც რაიონის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ოსმალური დინასტიური მავზოლეუმია.

ეს მხოლოდ ერთი საფლავი არ არის.

ოსმალური საიმპერიო სამარხების შიგნით და გარშემო შეგიძლია შეხვდე მთელი დინასტიის მეხსიერებას.

სამარხები ინახავენ სულთნების, უფლისწულებისა და საიმპერიო ოჯახის წევრების სახელებს და თანამედროვე ქალაქის პატარა კუთხეს იმ ადგილად აქცევენ, სადაც ოსმალური ისტორიის თაობები ფიზიკურად მაინც არსებობს.

და ეს მიყვარს სტამბოლში.

ისტორია ყოველთვის არ არის მუზეუმის მინის უკან.

ზოგჯერ ის ტროტუარის გვერდით დგას.

ზოგჯერ მეჩეთის უკან.

ზოგჯერ მაღაზიის უკან დამალული.

და ზოგჯერ მას ისე ჩაუვლი, რომ ვერც კი ხვდები, რა ნახე.

სტამბოლის მიცვალებულები ერთხელ ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი იყვნენ

ალბათ ეს ყველაზე მეტად გამაკვირვა.

ოსმალური სასაფლაოები ქალაქში გაცილებით უფრო მჭიდროდ იყო ინტეგრირებული, ვიდრე ბევრი თანამედროვე სასაფლაო დღეს.

ადამიანები საფლავებს უბნებში, მეჩეთების ეზოებსა და საზოგადოებრივ სივრცეებში ხვდებოდნენ.

სიკვდილი აუცილებლად არ იმალებოდა ქალაქის კიდეზე.

ის ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი იყო.

თანამედროვე სტამბოლი მრავალი ამ ძველი სამარხის გარშემო გაიზარდა, ასე რომ დღეს მნახველს შეუძლია ოსმალური სასაფლაო იპოვოს მაღაზიებით, რესტორნებით, მოძრაობითა და ათასობით ადამიანით გარშემო, რომლებიც თავიანთ ყოველდღიურ საქმეებს აკეთებენ.

და, შესაძლოა, სწორედ ამიტომ ეს ადგილები ასე განსხვავებულად გრძნობა.

შენ ორ სამყაროს შორის დგახარ.

დღევანდელი სტამბოლი შენს გარშემო მოძრაობს.

საუკუნეების წინანდელი სტამბოლი კი მარმარილოს ქვეშ მშვიდად წევს.

შემდეგ ვნახე, როგორ გაჩერდა ერთი კაცი

მაგრამ კიდევ ერთი მომენტი მახსოვს.

ერთი კაცი სამარხის გვერდით მიდიოდა.

ის გაჩერდა.

მხოლოდ რამდენიმე წამით.

ხელები ლოცვისთვის ასწია.

მშვიდად იდგა.

შემდეგ ორივე ხელით სახეს შეეხო.

და განაგრძო სიარული.

მის გარშემო არავინ გაჩერებულა.

არავინ გამოუცხადებია არაფერი.

არანაირი ცერემონია არ ყოფილა.

ეს უბრალოდ ცხოვრების ნაწილი იყო.

მისთვის ეს, შესაძლოა, სრულიად ჩვეულებრივი იყო.

ჩემთვის კი ეს კიდევ ერთი სტამბოლური ამბავი გახდა.

რადგან ქალაქს აქვს განსაკუთრებული უნარი, წარსული და აწმყო ერთმანეთის გვერდით არსებობდეს.

ადამიანი შეიძლება ემინონუში სწრაფად მიდიოდეს საფერიმოზე, ხოლო რამდენიმე მეტრში სხვა ადამიანი საუკუნოვან სამარხთან ჩერდება, ლოცულობს და ლოცვას ითხოვს.

ნიობეს სტამბოლური გაკვეთილი

იმ დღეს რაღაც გავიგე.

შესაძლოა, ოსმალური სამარხის მონახულება მხოლოდ სულთნის სახელის პოვნას არ ნიშნავდეს.

ეს იმის სწავლაა, როგორ იმახსოვრებს სტამბოლი.

შეხედე მარმარილოს.

წაიკითხე წარწერა.

შეამჩნიე ამოკვეთილი თავსაბურავი.

შეხედე საფლავის ზომასა და ფორმას.

იკითხე, ვინ არის დაკრძალული.

იკითხე, რა ასაკის იყო.

იკითხე, რა თანამდებობა ეკავა.

და შემდეგ მიმოიხედე.

რადგან ოსმალეთის იმპერიის ისტორიას კითხულობ, სტამბოლი შენს გარშემო განაგრძობს ცხოვრებას.

ტრამვაი გადის.

მაღაზია იღება.

ფერი-ბოტი სიგნალს იძლევა.

ვიღაც ჩერდება ლოცვისთვის.

სხვა ვიღაც ფოტოს იღებს.

და სამარხი მშვიდად რჩება იქ, სადაც საუკუნეების განმავლობაში იყო.

ალბათ ეს არის ყველაზე მშვენიერი გაკვეთილი.

სტამბოლში ისტორია ყოველთვის არ მოგთხოვს მუზეუმში შესვლას.

ზოგჯერ ის უბრალოდ გთხოვს, რამდენიმე წამით გაჩერდე.

და შეხედო.

ნიობეს სტამბოლური შენიშვნა

შემდეგ ჯერზე, როცა ოსმალურ საფლავის ქვას ჩაუვლი, არ შეხედო მხოლოდ სახელს.

შეხედე მის ზემოთ მდებარე ქვას.

შეხედე თავსაბურავს.

შეხედე წარწერას.

და ჰკითხე საკუთარ თავს:

ვინ იყო ეს ადამიანი მაშინ, როცა სტამბოლი სულ სხვა ქალაქი იყო?

მაშინ შესაძლოა გაიგო, რატომ შეიძლება სტამბოლში სიარული ცოცხალი ისტორიის წიგნში სიარულად იქცეს.