Door Niobe | Travel Inn Turkey
Ik begin te vermoeden dat Istanbul te veel paleizen heeft.
Of misschien heb ik er gewoon nog niet genoeg gevonden.
Elke keer als ik denk mijn lijst af te hebben, noemt iemand weer een andere naam.
Een paleis.
Een herenhuis.
Een keizerlijke residentie.
Het huis van een buitenlandse prins.
Een Byzantijnse aristocratische residentie.
Soms wacht er een prachtig gebouw op me.
Soms is er alleen maar een naam.
En soms, zoals vandaag, is er bijna niets meer over.
Op die manier ontdekte ik Bogdan Sarayi — het Bogdan Paleis.
En natuurlijk moest ik gaan zoeken.
Het Bogdan Paleis was verbonden met Moldavië, historisch bekend in het Turks als Bogdan, en met de Moldavische vorsten die een aanwezigheid hadden in Constantinopel/Istanbul.
Historische bronnen situeren het paleis in het noordwestelijke deel van de oude stad, in het gebied tussen Fener en Karagümrük, dicht bij het huidige Draman-gebied. De overgebleven resten zijn verbonden met Dervis Ali en Draman.
Maar toen ik aankwam, moest ik mezelf eraan herinneren:
Ik zocht niet naar een paleis met enorme poorten.
Er zou geen grandioze trap zijn.
Geen balzaal.
Geen marmeren binnenplaats die op me wachtte.
Het paleis is vrijwel volledig verdwenen.
En dat maakte het zoeken des te interessanter.
Volgens de Turkse Islamitische Encyclopedie werd het Bogdan Paleis gebruikt door de Moldavische voivodes en hun vertegenwoordigers in Istanbul. Dimitrie Cantemir koppelt de bouw aan de regering van sultan Bayezid II en het begin van de 16e eeuw, hoewel historische verslagen verschillen wat betreft de exacte oorsprong en chronologie.
Het complex overleefde eeuwen voordat het uiteindelijk vervalde.
Een grote brand in de 18e eeuw wordt geassocieerd met de vernietiging, waarna het uitgebreide domein jarenlang als tuin werd gebruikt. Latere stedelijke ontwikkeling slok het gebied geleidelijk op.
En hier begint mijn verbeelding te werken.
Ik probeer me de plek voor te stellen toen deze leefde.
Mensen die uit Moldavië kwamen.
Bodebrijgers met brieven.
Ambtenaren die reisden tussen het Donauvorstendom en Constantinopel.
Bezoekers die via de poorten binnenkwamen.
Diensten die door het complex liepen.
En ergens daarbinnen bleef een uitzonderlijk klein Byzantijns bouwwerk bewaard.
Dit is het deel van het Bogdan Paleis dat mij het meest fascineert.
Het paleis is verdwenen.
Maar een kleine Byzantijnse kapel overleefde.
Historisch onderzoek identificeert het overgebleven bouwwerk als een klein Byzantijns religieus gebouw waarvan de oorspronkelijke wijding onzeker is. Het werd later geassocieerd met Sint-Nicolaas en maakte deel uit van het Moldavische paleiscomplex.
Het is opvallend klein.
En toch is de geschiedenis enorm.
Het bouwwerk wordt doorgaans gedateerd tot de Byzantijnse periode, waarbij wetenschappelijke discussies de bouw ergens tussen de Komnense en Palaiologische periodes plaatsen. De ongebruikelijke noord-zuidoriëntatie heeft onderzoekers ook doen suggereren dat het oorspronkelijk mogelijk diende als grafmonument in plaats van als gewone kerk.
Stel je dat voor.
Een klein Byzantijns bouwwerk.
Daarna een paleis.
Daarna een Moldavische residentie.
Daarna buitenlandse diplomaten.
Daarna een brand.
Daarna verlaten.
Daarna archeologisch belang.
Daarna groeide modern Istanbul eromheen.
Al die eeuwen samengeperst in één klein overgebleven fragment.
Hier wordt mijn telling van paleizen ingewikkeld.
Als ik een lijst zou maken van de indrukwekkendste paleizen van Istanbul, zou het Bogdan Paleis er duidelijk heel anders uitzien dan het Topkapi-paleis, het Dolmabahçe-paleis of het Beylerbeyi-paleis.
Maar juist daarom wil ik het op mijn lijst.
Een paleis hoeft niet als paleis te overleven.
Soms zit het historische belang verscholen in wat er nog over is.
De naam Bogdan Sarayi weerspiegelt zijn latere rol als residentie verbonden met de Moldavische heersers en hun vertegenwoordigers. De overgebleven kapel is daarom een van de belangrijkste aanwijzingen voor het voormalige complex.
Voor mij maakt dit het zoeken iets spannender dan simpelweg prachtige gebouwen bezoeken.
Ik probeer Istanbul te reconstrueren.
Kan ik niet helpen om het te vergelijken met de paleizen die ik elders in Europa heb gezien.
In Wenen, Parijs, Madrid of Sint-Petersburg kondigt een paleis zich vaak zelf aan.
Je weet direct waar je naar kijkt.
Er kunnen enorme gevels zijn, formele tuinen, standbeelden, fonteinen en ceremoniële ingangen.
Istanbul speelt een ander spel.
Hier is het paleis soms duidelijk.
En soms vraagt de stad je om detective te worden.
Een straatnaam.
Een oude kaart.
Een overgebleven muur.
Een kapel.
Een fundament verborgen onder latere gebouwen.
Een paar regels in een oud boek.
En plotseling besef je:
Hier stond een paleis.
Dat maakt de verloren paleizen van Istanbul zo verslavend.
In de 18e eeuw was het paleis ernstig vervallen en werd het complex verwoest door brand. Het land werd vervolgens lange tijd als tuin gebruikt. Latere kaarten toonden het gebied nog steeds als open tuinland voordat de wijk geleidelijk bebouwd werd.
Ook de overgebleven Byzantijnse kapel raakte in verval.
Het bovenste gedeelte verdween uiteindelijk, waardoor alleen het onderste deel van het bouwwerk overbleef. Historische verslagen beschrijven archeologische onderzoeken in het begin van de 20e eeuw, toen naar verluidt drie sarcofagen in de crypte werden gevonden.
Jarenlang waren de resten moeilijk toegankelijk.
Maar er komt een bemoedigend modern hoofdstuk.
De gemeente Fatih meldt dat de resterende site in 2022 in publiek eigendom is overgedragen en dat projecten voor behoud, restauratie en milieu-inrichting zijn voorbereid.
Dus misschien is dit niet het einde van het verhaal van het Bogdan Paleis.
Misschien is het een nieuw begin.
Dit wordt mijn probleem.
Ik begon met de beroemde.
Daarna ontdekte ik de kleinere.
Daarna de verloren.
Daarna de Byzantijnse residenties.
Daarna de buitenlandse paleizen.
Daarna paviljoenen.
Daarna herenhuizen die ooit fungeerden als residenties voor heersers of ambassadeurs.
En nu ben ik plekken bereikt waar bijna niets meer over is.
Hoe tel ik ze dan?
Misschien moet ik het niet doen.
Misschien moet ik een andere lijst maken:
Paleizen die je nog kunt betreden.
Paleizen die je nog kunt zien.
Paleizen die alleen in fragmenten overleven.
Paleizen die bekend zijn uit historische bronnen.
Paleizen die volledig zijn verdwenen.
En misschien zal ik op een dag een kaart van Istanbuls paleizen hebben vol met honderden kleine markeringen.
Het Bogdan Paleis zal er zeker één hebben.
Gelukkig doe ik dit niet alleen.
Travel Inn Turkey staat naast me terwijl ik de vergeten geschiedenis van Istanbul verkenn.
Tegelijk kijken we voorbij de beroemde monumenten.
We volgen oude buurten.
We zoeken naar Byzantijnse resten.
We zoeken naar Ottomaanse residenties.
We vergelijken de paleizen van Istanbul met de grote paleizen van Europa.
Soms komen we op een plek waar het paleis zelf is verdwenen.
Dan wordt het avontuur nog interessanter.
Omdat reizen niet altijd gaat over vinden wat er nog staat.
Soms gaat het erom ontdekken wat er ooit stond.
Ik heb het gevoel dat deze lijst erg lang gaat worden.
Ik heb nog vragen.
Waar waren alle Byzantijnse keizerlijke residenties?
Welke paleizen zijn verdwenen onder modern Istanbul?
Waar verbleven buitenlandse heersers?
Welke herenhuizen waren belangrijk genoeg om paleizen genoemd te worden?
En hoeveel daarvan zijn vandaag nog te lokaliseren?
Dus ga ik verder met mijn zoektocht.
Een paleis tegelijk.
Een straat tegelijk.
Een vergeten naam tegelijk.
En als je me ziet lopen door Istanbul, kijkend naar een ogenschijnlijk gewone muur en plotseling een oude kaart openend...
Store me niet.
Ik heb net misschien weer een paleis gevonden.
Niobe_