Yazan: Niobe | Travel Inn Turkey
İstanbul'da çok fazla saray olduğundan şüphelenmeye başladım.
Ya da belki henüz yeterince sarnı bulamadım.
Her liste tamamladığımı düşündüğümde, biri başka bir isimden bahsediyor.
Bir saray.
Bir konak.
Bir imparatorluk ikametgahı.
Bir yabancı prensin evi.
Bir Bizans soylu ailesinin ikametgahı.
Bazen beni bekleyen görkemli bir bina oluyor.
Bazen sadece bir isim kalıyor.
Ve bazen, bugün olduğu gibi, neredeyse hiç bir şey kalmamış oluyor.
İşte böylece Bogdan Sarayı — Bogdan Palace'ı keşfettim.
Ve doğal olarak, onu aramaya gitmek zorunda kaldım.
Bogdan Sarayı, tarihsel olarak Türkçede Bogdan olarak bilinen Moldavya ve Konstantinopolis/İstanbul'da varlık gösteren Moldavya hanedanlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Tarihi kaynaklar sarayı, eski şehrin kuzeybatısında, Fener ile Karagümrük arasındaki bölgede, günümüzün Draman bölgesine yakın bir yerde konumlandırır. Günümüze ulaşan kalıntılar Derviş Ali ve Draman ile ilişkilendirilir.
Ancak oraya vardığımda kendimi hatırlatmak zorunda kaldım:
Ben devasa kapıları olan bir saray aramıyordum.
Büyük bir merdiven olmayacaktı.
Bir balo salonu olmayacaktı.
Beni bekleyen mermer bir avlu olmayacaktı.
Saray neredeyse tamamen yok olmuştu.
Ve bu, arayışı daha da ilginç hale getiriyordu.
Türk İslam Ansiklopedisi'ne göre, Bogdan Sarayı İstanbul'daki Moldavya voyvodaları ve temsilcileri tarafından kullanılmıştır. Dimitrie Cantemir'in inşasını Sultan II. Bayezid dönemi ve 16. yüzyılın başına dayandırdığı belirtilmektedir; ancak kesin kökenleri ve kronolojisi konusunda tarihi kayıtlar farklılık göstermektedir.
Külliye, nihayetinde çöküşe uğrayana kadar yüzyıllarca ayakta kaldı.
18. yüzyılda meydana gelen büyük bir yangın yıkımıyla ilişkilendirilir; bunun ardından geniş mülk yıllarca bahçe olarak kullanıldı. Daha sonraki kentsel gelişme alanı yavaş yavaş yuttu.
Ve hayal gücüm burada devreye giriyor.
Yerleşimin canlı olduğu zamanları zihnimde canlandırmaya çalışıyorum.
Moldavya'dan gelen insanlar.
Mektup taşıyan elçiler.
Duna Prensliği ile Konstantinopolis arasında seyahat eden yetkililer.
Kapılardan giren ziyaretçiler.
Külliye içinde hareket eden hizmetliler.
Ve içeride, olağanüstü küçük bir Bizans yapısı korunmuştu.
Bu, Bogdan Sarayı'nın beni en çok büyüleyen kısmıdır.
Saray yok oldu.
Ama küçük bir Bizans şapeli ayakta kaldı.
Tarihsel araştırmalar, ayakta kalan yapıyı, ilk adının belirsiz olduğu küçük bir Bizans dini binası olarak tanımlar. Daha sonra Aziz Nikolaos ile ilişkilendirildi ve Moldavya sarayı kompleksinin bir parçası haline geldi.
Son derece küçüktür.
Ve yine de tarihi büyüktür.
Yapı genel olarak Bizans dönemine tarihlenir; akademik tartışmalar inşasını Komnenos ve Palaiologos dönemleri arasında bir noktaya yerleştirir. Eşi benzeri olmayan kuzey-güney yönlenmesi, araştırmacıların aslında sıradan bir kilise olarak değil, mezar amaçlı kullanılmış olabileceğini öne sürmesine neden olmuştur.
Hayal edin.
Küçük bir Bizans binası.
Sonra bir saray.
Sonra bir Moldavya ikametgahı.
Sonra yabancı diplomatlar.
Sonra yangın.
Sonra terk edilmişlik.
Sonra arkeolojik ilgi.
Sonra etrafında modern İstanbul'un büyümesi.
O yüzyılların hepsi tek bir küçük ayakta kalan parçada sıkıştırılmış.
İşte saray sayımımın karmaşıklaştığı yer burası.
Eğer İstanbul'un en etkileyici saraylarının bir listesini yapsaydım, Bogdan Sarayı açıkça Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı veya Beylerbeyi Sarayı'ndan çok farklı görünürdü.
Ama işte tam da bu yüzden onu listeme almak istiyorum.
Bir saray, saray olarak ayakta kalmak zorunda değildir.
Bazen tarihsel önem, geriye kalanlarda gizlidir.
Bogdan Sarayı adı, daha sonraki rolünü Moldavya hükümdarları ve temsilcileriyle ilişkili bir ikametgah olarak yansıtır. Bu nedenle ayakta kalan şapel, eski kompleks için en önemli ipuçlarından biridir.
Benim için bu, arayışı sadece güzel binaları ziyaret etmekten daha heyecanlı bir hale getiriyor.
İstanbul'u yeniden inşa etmeye çalışıyorum.
Karşılaştırmadan kendimi alamıyorum; Viyana, Paris, Madrid veya St. Petersburg'da gördüğüm saraylarla karşılaştırıyorum.
Avrupa'nın diğer yerlerinde bir saray genellikle kendini ilan eder.
Ne baktığınızı hemen anlarsınız.
Devasa cepheler, resmi bahçeler, heykeller, çeşmeler ve törensel girişler olabilir.
İstanbul farklı bir oyun oynar.
Burada bazen saray bellidir.
Ve bazen şehir sizi bir dedektif olmaya davet eder.
Bir sokak adı.
Eski bir harita.
Ayakta kalan bir duvar.
Bir şapel.
Daha sonraki binaların altında gizlenmiş bir vakıf.
Eski bir kitaptaki birkaç satır.
Ve aniden fark edersiniz:
Burada bir saray vardı.
İşte İstanbul'un kayıp saraylarını bu kadar bağımlılık yapıcı kılan şey budur.
18. yüzyıla gelindiğinde saray ciddi bir çöküş yaşamıştı ve külliye yangınla yok edildi. Arazi uzun süre boyunca bir bahçe olarak kullanıldı. Daha sonraki haritalarda bölge hala açık bahçe arazisi olarak gösterilmeye devam etti, ancak mahalle kademeli olarak inşa edildi.
Ayakta kalan Bizans şapeli de bozuldu.
Üst kısmı sonunda yok oldu, yapının alt kısmı kaldı. Tarihi kayıtlar, 20. yüzyılın başlarında yapılan arkeolojik kazıları anlatır; o dönemde sarkofajların üç tanesinin kriptoda bulunduğu bildirilmiştir.
Uzun yıllar boyunca kalıntılara erişmek zordu.
Ancak umut verici bir modern bölüm var.
Fatih Belediyesi, kalan sitenin 2022 yılında kamulaştırıldığını ve koruma, restorasyon ve çevre düzenleme projelerinin hazırlandığını bildirmektedir.
Belki de bu, Bogdan Sarayı'nın hikayesinin sonu değildir.
Belki de yeni bir başlangıçtır.
Bu benim sorunum olmaya başladı.
Ünlü olanlardan başladım.
Sonra daha küçüklerini keşfettim.
Sonra kaybolanları.
Sonra Bizans ikametgahlarını.
Sonra yabancı sarayları.
Sonra pavilyonları.
Sonra hükümdarlar veya elçiler için ikametgah olarak kullanılan konakları.
Ve şimdi neredeyse hiçbir şey kalmayan yerlere ulaştım.
Peki onları nasıl sayacağım?
Belki de saymamalıyım.
Belki farklı bir liste yapmalıyım:
Hala girilebilen saraylar.
Hala görülebilen saraylar.
Sadece parçalar halinde ayakta kalan saraylar.
Tarihi kayıtlardan bilinen saraylar.
Tamamen yok olmuş saraylar.
Ve belki bir gün yüzlerce küçük işaretle dolu bir İstanbul saray haritasına sahip olacağım.
Bogdan Sarayı'nın kesinlikle bir işareti olacak.
Neyse ki bunu yalnız yapmıyorum.
İstanbul'un unutulmuş tarihini keşfederken yanımdayız.
Birlikte ünlü anıtların ötesine bakıyoruz.
Eski mahalleleri takip ediyoruz.
Bizans kalıntıları arıyoruz.
Osmanlı ikametgahlarını arıyoruz.
İstanbul'un saraylarını Avrupa'nın büyük saraylarıyla karşılaştırıyoruz.
Ve bazen sarayın kendisinin bile yok olduğu bir yere varıyoruz.
İşte macera o zaman daha da ilginç hale gelir.
Çünkü seyahat etmek her zaman ayakta duran şeyi bulmak değildir.
Bazen orada bir zamanlar duran şeyi keşfetmektir.
Bu listenin çok uzun olacağı hissindayım.
Hala sorularım var.
Tüm Bizans imparatorluk ikametgahları nerede idi?
Hangi saraylar modern İstanbul'un altında kayboldu?
Yabancı hükümdarlar nerede kaldı?
Hangi konaklar saray olarak anılmaya değerdi?
Ve bunlardan kaç tanesi bugün hala tespit edilebilir?
Bu yüzden arayışımı sürdürüyorum.
Bir sarayda bir kez.
Bir sokakta bir kez.
Bir unutulmuş isimde bir kez.
Ve beni İstanbul'da yürürken görürseniz, göründüğü kadar sıradan bir duvara bakıp aniden eski bir harita açıyorsanız...
Lütfen beni kesmeyin.
Belki de yeni bir saray bulmuşumdur.