Niobe ve Kumkapı'nın İki Gizli Hazinesi

İstanbul'da kendini ilan eden yerler vardır.

Büyük girişleri, ünlü isimleri, kalabalık ziyaretçileri ve her yöne çevrilmiş kameraları vardır.

Peki ya gizlenmiş gibi görünen yerler?

Niobe, Kumkapı'da bu tür yerlerden birini keşfetti.

Gece atmosferinin neredeyse kaçırılması imkânsız olduğu meşhur balık restoranları meydanından yürüyordu. Sokakların üzerinde ışıklar ve süslemeler asılıydı, restoranlar yoğundu, insanlar konuşuyordu ve Kumkapı, ziyaretçilerin çok iyi bildiği canlı yüzünü gösteriyordu.

Ancak Niobe'nin dikkati aniden gürültüden uzaklaştı.

Işıklar ve süslemelerden birkaç adım uzağa, garip bir şey fark etti.

Bir tarafta yüksek bir duvar duruyordu. Duvarın arkasında ise yaşam izi belli olmayan bir bina vardı.

Bu, Kumkapı'nın tanıdık ahşap evlerinden biri değildi.

Bu sefer eski yapı tuğladan inşa edilmişti ve neredeyse unutulmuş gibiydi.

Ters tarafta ise devlet dairelerine girmek için bekleyen insanlarla dolu bir polis karakolu vardı. Niobe kalabalığın arasından geçti ama duvarın arkasındaki sessiz binayı aklından çıkaramadı.

Orada ne gizleniyordu?

Sola döndü.

Ve sonra onu gördü.

Sokakların arasında saklanmış başka tarihi bir bina karşı kaldırımda duruyordu.

İlk bakışta, Kumkapı sokaklarının arasında kalmış sıradan eski bir yapı gibi görünüyordu. Ama sonra Niobe Türkçe tabelayı fark etti:

Panagia Elpida.

İsim hemen dikkatini çekti.

Gümüş renkli demir kapalıydı. Yine de bina sanki ona sesleniyordu.

Fasadın iki yanında P ve E harflerini ayırt edebiliyordu.

Panagia Elpida.

Umut Ana.

Niobe orada bir süre durdu.

Kilisenin çevresi, postkartlarda görülen pırıl pırıl İstanbul'dan uzaktı. Duvarlar, kaldırımlar ve çevredeki binalar Kumkapı'nın başka bir yüzünü gösteriyordu—daha eski, yıpranmış ve ihmal edilmiş.

Ama Niobe İstanbul hakkında bir şey öğrenmişti:

Bazen en ilginç hazineler, güzel sunulanlar değildir.

Durdurup sorular sorduranlardır onlar.

Bu sadece başlangıçtı.

Duvarın arkasındaki kilise

Panagia Elpida, Gerdanlık Sokağı'nda bulunan Kumkapı'nın tarihi Rum Ortodoks kiliselerinden biridir.

Kilisenin tarihi yüzyıllara dayanır. Mevcut bina, 19. yüzyılın sonlarında mimar Vasilios Tsilenis tarafından inşa edilmiştir; kaynaklar mevcut yapının 1895 veya 1898 tarihli olduğunu belirtmektedir. Kilisenin daha önceki versiyonları burada zaten mevcuttu ve yangınlarda hasar görmüştü. Tarihi araştırmalar, 17. yüzyılda büyük bir yangından sonra yeniden inşayı kaydetmektedir.

Kilise, merkezde bir kubbe ve iki çan kulesi olan Yunan haçı planına göre inşa edilmiştir. Yüksek duvarlarla çevrili bir avlunun içinde yer alır; bu sayede yanından geçerken arkasında neyin gizlendiğini fark etmek oldukça kolaydır.

Kompleksin içinde başka bir sır da vardır.

Kiliseye ait ve Agios Georgios (Aziz Georgios)'a adanmış bir ayazma (kutsal su) bulunmaktadır. Tarihi belgeler, kilise kompleksi altındaki kutsal suyu, mermer unsurlarını ve dini süslemelerini anlatmaktadır.

Niobe ilk hazinenin keşfini yapmıştı.

Ancak daha önce duvarın arkasında fark ettiği bina ikinci hazinedi.

Panagia Elpida'nın sessiz okulu

Kilise kompleksinin yanında, eskiden Kumkapı Rum Okulu bulunuyordu.

Bugün, "okul" kelimesini duyduğunuzda hayal edebileceğinizden çok farklı görünüyor.

Bina sessizdir.

Eski duvarlarında artık dersler arasında koşuşturan çocukların sesleri yoktur. Öğrencileri sınıflarına geri çağıran okul zilleri çalmıyor. Çevredeki sokaklar değişti, topluluk değişti ve bina yaratıldığı günlük hayatı kaybetti.

Yine de Panagia Elpida topluluğunun tarihinin önemli bir parçası olarak kalmaktadır.

Okul, kilise kompleksinin kuzeydoğusunda yer alıyordu ve tarihi kayıtlar, eğitim faaliyetlerinin 1957 yılında sona erdiğini göstermektedir.

O tarih önemlidir.

1957, sadece bir okulun kapanma yılı değildir.

İstanbul'un bu kısmından eski Rum Ortodoks topluluk yaşamının büyük bir kısmının yavaşça yok oluşunun başka bir bölümünü işaret eder.

Okul ve kilise, dinin, eğitimin ve günlük hayatın sıkı sıkıya bağlı olduğu bir topluluk ağına aitti.

Çocuklar okulda ders çalışabilir, aileler kilisede ibadet edebilir ve çevredeki binalar topluluğun ihtiyaçlarına hizmet edebilirdi.

Bugün okul, o dünyanın sessiz bir hatırası olarak duruyor.

İki hazine, tek bir hikâye

Niobe için keşif, gerçekten terk edilmiş bir bina ve bir kilise bulmakla ilgili değildi.

Aynı hikâyeden iki parça bulmuştu.

Kilise, topluluğun manevi hafızasını korudu.

Okul ise eğitsel hafızasını korudu.

Biri bir zamanlar dua için insanları karşılıyordu.

Diğeri ise bir zamanlar ders için çocukları karşılıyordu.

Ve ikisi de şimdi hikâyelerini çoğunlukla mimari, duvarlar ve sessizlik üzerinden anlatıyor.

Niobe tekrar eski okula baktı.

Bugünün gürültülü Kumkapısı sadece birkaç adım ötedeydi.

Restoranlar balık servis ediyordu. Ziyaretçiler fotoğraf çekiyordu. İnsanlar yakındaki polis karakolunun dışında bekliyordu. Arabalar ve yayalar günlük İstanbul rutinlerini sürdürüyorlardı.

Ama duvarların ardında başka bir Kumkapı var olmaya devam ediyordu.

Rum Ortodoks ailelerin, öğretmenlerin, çocukların, rahiplerin, kutlamaların, duaların ve şehrin bu küçük köşesine bağlı nesillerin yaşadığı bir Kumkapı.

Belki de Panagia Elpida'yı ve eski okulunu bu kadar ilgi çekici kılan şey budur.

Onlar, İstanbul'un meşhur anıtlarından uzakta değiller.

En fazla ziyaretçilerin sadece yürüyüp geçtiği İstanbul'un içindedirler.

Niobe gülümsedi.

O gün hiçbir şey keşfetmeyi planlamamıştı.

Sadece yürüyordu.

Vé yine İstanbul, eğer bir köşeyi dönerseniz, bir duvarın arkasına bakarsanız veya unutulmuş bir binadaki eski bir ismi okursanız, birdenbire başka bir şehir ortaya çıkabileceğini hatırlattı.

Bu Niobe'nin keşfiydi: Kumkapı'nın iki sessiz hazinesi—Panagia Elpida ve onun yanında topluluğa hizmet etmiş terk edilmiş okul.

Vé biliyordu ki geri dönmesi gerekecekti.

Çünkü İstanbul'daki bazı kapılar bugün kapalı olabilir...

ama hikâyeleri henüz açılmayı bekliyor.