Ένα μυστηριώδες ανάγλυφο στο Κουμπάκι της Κωνσταντινούπολης

Υπάρχουν μέρη στην Κωνσταντινούπολη που αναγγέλλουν την ιστορία τους με περηφάνια.

Και μετά υπάρχουν μέρη που λένε σχεδόν τίποτα.

Απλώς περπατάς δίπλα τους.

Μπορείς να δεις μια παλιά πρόσοψη, ένα όμορφο πόρτα ή μερικά ελληνικά γράμματα χαραγμένα σε πέτρα και να συνεχίσεις το περπάτημά σου χωρίς να συνειδητοποιήσεις ότι μόλις πέρασες από ένα μικρό κομμάτι της ελληνικής ιστορίας της Κωνσταντινούπολης.

Ακριβώς αυτό συνέβη στη Νιόβη στο Κουμπάκι.

Ενώ περπατούσε μέσα στην ιστορική συνοικία του Κοντοσκάλι, σήμερα γνωστή ως Κουμπάκι, κοντά στον Ορθόδοξο Ναό Αγίας Κυριακής, κάτι τράβηξε την προσοχή της.

Δεν ήταν κάποιο διάσημο μνημείο.

Δεν ήταν μουσείο.

Ήταν ένα παλιό κτίριο.

Αλλά πάνω του, χαραγμένο στην πέτρα, υπήρχαν ελληνικά γράμματα:

«ΦΙΛΟΜΟΥΣΟΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ ΗΩΣ ΑΝΙΔΡΥΣΑΤΟ»

Η Νιόβη σταμάτησε.

Τι ήταν αυτό το κτίριο;

Ποιοι άνθρωποι είχαν τοποθετήσει αυτά τα λόγια εδώ;

Και ποια ήταν η Φιλόμουσος Αδελφότης Ηώς;

Αυτό το μικρό ανάγλυφο έγινε η αρχή ενός άλλου ταξιδιού.

Ένα σχολείο δίπλα σε έναν ιστορικό ναό

Το κτίριο συνδέεται με την εκπαιδευτική ιστορία της Ορθόδοξης ελληνικής κοινότητας του Κοντοσκάλι/Κουμπάκι.

Η περιοχή ήταν ιστορικά έδρα σημαντικού ελληνικού ορθόδοξου πληθυσμού, και η Αγία Κυριακή παρέμεινε ένας από τους κύριους ναούς της κοινότητας. Σύγχρονες αναφορές εξακολουθούν να ταυτίζουν την Αγία Κυριακή ως τον ναό της κοινότητας του Κοντοσκάλι.

Τα σχολεία ήταν αναπόσπαστο μέρος αυτής της ζωής της κοινότητας.

Για τις ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες της Κωνσταντινούπολης, ο ναός, το σχολείο, οι φιλανθρωπικές ενώσεις και οι θεσμοί της γειτονιάς ήταν στενά συνδεδεμένοι. Η εκπαίδευση δεν αφορούσε απλώς μαθήματα σε μια τάξη· τα σχολεία βοηθούσαν στη διατήρηση της γλώσσας, του πολιτισμού και της κοινοτικής ζωής.

Αυτό κάνει τα επιζώντα κτίρια που σχετίζονται με τη σχολική εκπαίδευση ιδιαίτερα ενδιαφέροντα σήμερα.

Τα μυστηριώδη λόγια: «Η Ήως»

Το όνομα Ηώς είναι ιδιαίτερα ελκυστικό.

Η λέξη αναφέρεται στην Αυγή, την προσωποποίηση της αυγής στην αρχαία ελληνική μυθολογία, και το όνομα υιοθετήθηκε από πολλές ελληνικές εκπαιδευτικές και πολιτιστικές ενώσεις.

Η έρευνα για την ελληνική κοινότητα του Κοντοσκάλι επιβεβαιώνει την ύπαρξη μιας ελληνικής ένωσης με το όνομα «Η Ήως». Μια μελέτη των αρχείων της κοινότητας αναφέρει την ελληνική ένωση του Κοντοσκάλι «Η Ήως» και καταγράφει αλληλογραφία που περιλάμβανε τους αντιπροσώπους της το 1922.

Αυτό αποτελεί σημαντικό στοιχείο όταν στέκεσαι μπροστά στο ανάγλυφο.

Η πέτρα επομένως δεν είναι απλώς διακόσμηση.

Συνδέει το επιζών κτίριο με το δίκτυο των ελληνικών κοινοτικών οργανισμών που λειτουργούσαν κάποτε στην Κωνσταντινούπολη.

Μια πόλη όπου το σχολείο έχει εξαφανιστεί, αλλά το ανάγλυφο παραμένει

Σήμερα, η γειτονιά φαίνεται πολύ διαφορετική από τον κόσμο στον οποίο λειτουργούσε το σχολείο.

Οι δρόμοι είναι γεμάτοι κίνηση.

Επιχειρήσεις κατέχουν κτίρια που κάποτε είχαν εντελώς διαφορετικούς σκοπούς.

Ο ελληνικός πληθυσμός της γειτονιάς έχει μειωθεί δραματικά.

Ωστόσο, κατά καιρούς, κάτι παραμένει.

Ένας ναός.

Μια πρόσοψη σχολείου.

Ένα μαρμάρινο ανάγλυφο.

Μερικά ελληνικά γράμματα.

Και ξαφνικά, ο ιστορικός χάρτης της Κωνσταντινούπολης γίνεται ξανά ορατός.

Αυτό είναι που κάνει το περπάτημα στο Κουμπάκι τόσο ανταμείβον.

Δεν χρειάζεται πάντα να εισέλθεις σε ένα μουσείο για να συναντήσεις την ιστορία.

Μερικές φορές η ιστορία βρίσκεται πάνω από την πόρτα ενός κτιρίου.

Η ερώτηση της Νιόβης

Η Νιόβη κοίταξε το ανάγλυφο και φυσικά ήθελε να μάθει περισσότερα.

Ήταν αυτό κάποτε σχολείο αγοριών;

Ποιοι σπούδαζαν εδώ;

Ποιος πλήρωσε την κατασκευή του;

Πώς έμοιαζαν οι τάξεις;

Πόσα παιδιά πέρασαν από αυτές τις πόρτες;

Και τι συνέβη στο σχολείο όταν η ελληνική κοινότητα του Κουμπάκι άρχισε να εξαφανίζεται;

Αυτές οι ερωτήσεις ίσως είναι πιο σημαντικές από το ίδιο το κτίριο.

Επειδή μας επιτρέπουν να φανταστούμε τους ανθρώπους που κάποτε του έδωσαν ζωή.

Παιδιά που έφταναν για μαθήματα.

Δάσκαλοι που εισέρχονταν στις τάξεις.

Γονείς που συζητούσαν την εκπαίδευση.

Μέλη της κοινότητας που υποστήριζαν το σχολείο τους.

Και μια γειτονιά στην οποία η ελληνική γλώσσα ακουγόταν φυσικά στους δρόμους.

Ένα ακόμη κομμάτι της Κωνσταντινούπολης που περιμένει να ανακαλυφθεί

Η έρευνα για τα εκπαιδευτικά κτίρια του Κοντοσκάλι αποκαλύπτει ότι η κοινότητα είχε περισσότερο από ένα σχολείο. Μια αναφορά του 2011 σχετικά με το παλιό αρρεναγωγείο του Κοντοσκάλι σημειώνει ότι ένα άλλο κτίριο σχολείου βρισκόταν δίπλα στον ναό της Αγίας Κυριακής, ενώ το παλιό αρρεναγωγείο που συζητιόταν σε εκείνο το άρθρο βρισκόταν δίπλα στην Παναγία Ελπίδα.

Αυτό κάνει την ανακάλυψη της Νιόβης ακόμα πιο ενδιαφέρουσα.

Υποδηλώνει ότι η ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης στο Κουμπάκι δεν αντιπροσωπευόταν από ένα μόνο κτίριο, αλλά από ένα ευρύτερο εκπαιδευτικό δίκτυο συνδεδεμένο με τους ναούς και τους θεσμούς της κοινότητας.

Αυτή είναι η συμβουλή της Νιόβης:

Μην κοιτάζετε μόνο τα διάσημα μνημεία της Κωνσταντινούπολης.

Κοιτάξτε πάνω από τις πινακίδες των καταστημάτων.

Κοιτάξτε τις πόρτες.

Κοιτάξτε τις μαρμάρινες πλάκες.

Κοιτάξτε τα ελληνικά ανάγλυφα.

Κοιτάξτε τα κτίρια που σήμερα φαίνονται συνηθισμένα.

Επειδή μερικές φορές ένα ξεχασμένο ανάγλυφο μπορεί να σας οδηγήσει σε μια ιστορία που δεν εμφανίζεται στα συνηθισμένα οδηγούς της Κωνσταντινούπολης.

Και έτσι συνεχίζονται οι περιπάτοι της Νιόβης.

Ένας δρόμος.

Ένα κτίριο.

Ένα ανάγλυφο.

Μια ερώτηση.