Heybeliada Deniz Harbiyesi

Yüzyıllar öncesine uzanan deniz okulunun keşfi

İstanbul'da yürürken bazen önünüzdeki binanın hayal ettiğinizden çok daha eski—ve çok daha önemli—olduğunu birdenbire fark edersiniz.

Bu, bana Heybeliada'da oldu.

Denizin kenarındaki heybetli deniz okulu binalarına bakarken, beni durdurup düşündüren bir şeyi keşfettim.

1773.

1773!

Bu demek oluyor ki bu deniz kurumunun arkasındaki hikâye 250 yılı aşkın bir süre önce başladı.

Binalara yeniden baktım ve birdenbire tamamen farklı görünmeye başladılar.

Artık sadece eski bir askeri kompleksi izlemiyordum.

Bu arazilerde bir zamanlar denizdeki hayata hazırlanan genç deniz harbiye öğrencilerini hayal ediyordum.

Bir Deniz Felaketinin Ardından Doğan Deniz Okulu

Kurumun kökenleri 18. yüzyılın Osmanlı İmparatorluğu'na uzanır.

1770'te Çeşme'de yaşanan Osmanlı deniz felaketinin ardından, daha iyi eğitilmiş deniz subaylarına duyulan ihtiyaç giderek daha belirgin hale geldi. 1773'te, III. Mustafa'nın saltanatı sırasında, Kasımpaşa'daki Tersane-i Amire'de bir deniz mühendislik okulu kuruldu.

Tersane Hendesehanesi olarak bilinen bu okul, daha sonra Mühendishane-i Bahrî-i Hümayun, yani Hümayun Deniz Mühendishanesi'ne dönüştü.

Bu fikir, kendi zamanı için dikkat çekici ölçüde modernti.

Geleceğin deniz subaylarının cesaretten çok daha fazlasına ihtiyacı vardı.

Matematiğe ihtiyaçları vardı.

Seyrüsefere.

Haritacılığa.

Gemi inşasına.

Mühendisliğe.

Ve Avrupa deniz savaşının giderek karmaşıklaşan teknolojisini kavramaya.

Bu nedenle okul, Osmanlı'nın daha Avrupai tarzda askeri ve teknik eğitim getirme çabasının bir parçası oldu. Tarihsel araştırmalar, bu tür askeri okulları, Batı tarzı eğitimin Osmanlı eğitim sistemine girdiği en erken kurumlardan bazıları olarak tanımlar.

Ve Sonra Heybeliada Geldi

Okul bugün gördüğümüz yerde her zaman bulunmadı.

Çeşitli değişikliklerden ve yer değiştirmelerden sonra, deniz okulu 1851–1852 dolaylarında kalıcı olarak Heybeliada'ya taşındı.

Ve hikâye özellikle büyüleyici hale geldiği yer burasıdır.

19. yüzyılın ortasında Heybeliada'yı hayal edin.

Modern vapur yok.

Adada dolaşan turist yok.

Akıllı telefon yok.

Bunun yerine deniz, yelkenli gemiler, deniz subayları, eğitmenler ve çok farklı bir hayata hazırlanan genç öğrenciler vardı.

Okul kompleksinde derslikler, konaklama alanları, bir hastane, eczane, kütüphane ve diğer tesisler bulunuyordu. Tarihi kayıtlar ayrıca İngiliz tarzı bir eğitim sisteminin getirildiğini ve bazı derslerin İngiliz eğitmenler tarafından verildiğini belirtir.

Denizin kendisi de eğitimin bir parçasıydı.

Sonuçta bunlar sadece bir sınıfta ders çalışan öğrenciler değildi.

Osmanlı Donanması için yetiştiriliyorlardı.

Öğrencileri Hayal Edebiliyor musunuz?

Kendime sormaktan alamadığım soru buydu.

Nasıl görünüyorlardı?

Ne giyiyorlardı?

Nasıl yürüyorlardı?

Sabah uyandıklarında neler oluyordu?

Özenle düzenlenmiş üniformalarla beliren sıra sıra genç öğrenciler hayal ediyorum.

Giysileri, Osmanlı döneminin askeri reformlarını ve değişen Avrupa etkilerini yansıtıyor olurdu. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarına gelindiğinde, Osmanlı deniz üniformaları, önceki Osmanlı dönemlerinin geleneksel kıyafetlerinden çok, modern askeri üniformalar olarak giderek daha tanınabilir hale gelmişti.

Sonra sesi hayal ediyorum.

Komutlar.

Ayak sesleri.

Donanma için hazırlanan genç adamların hareketleri.

Belki bir eğitmenin düdüğü.

Belki aşağıda hazırlanan kayıkların sesi.

Ve bunların ötesinde—

Marmara Denizi.

Elbette bu noktada hayal, hayal olarak kalmalıdır. Kesin günlük rutin, üniformalar ve törenler okulun uzun tarihi boyunca değişti; bu nedenle hayal ettiğimiz her sahneyi tarihsel olarak belgelenmiş gibi sunmamalıyız.

Ama büyüleyici olan kısım, kurumun deniz teknolojisi ve askeri eğitim değiştikçe gerçekten sürekli evrildiğidir. 19. yüzyılda müfredat giderek daha uzmanlaşmış deniz eğitimini içeriyordu ve sonraki reformlar Avrupa etkisini daha da artırdı.

Onların Eğitimi Bugün Tanıdık Gelir miydi?

Bir bakıma muhtemelen evet.

Başka bakımlardan ise fark muazzam olurdu.

O dönemin deniz harbiye öğrencisi yine de disiplin, fiziksel dayanıklılık, teknik bilgi, seyrüsefer ve takım ruhuna ihtiyaç duyardı.

Ama GPS'ten önce seyrüsefer öğrendiğinizi hayal edin.

Hesaplamalarınızın bir geminin nereye gideceğini belirleyebileceğini bilerek haritaları incelediğinizi düşünün.

Buharlı teknolojinin deniz savaşını dönüştürdüğü bir dönemde buhar makineleri hakkında öğrendiğinizi hayal edin.

Ve sınıftan çıkıp komuta etmek için eğitildiğiniz denize doğrudan yöneldiğinizi düşünün.

Okul, 19. yüzyılda denizcilik, deniz mühendisliği ve gemi mimarisi gibi alanlarda uzmanlaşan öğrencilerle dört yıllık bir akademik program uygulamaya koydu. Uygulamalı eğitim için de bir okul gemisi tahsis edildi.

Sınıf eğitimi + mühendislik + seyrüsefer + uygulamalı denizcilik eğitiminin bu birleşimi, tarihinin en büyüleyici yönlerinden biridir.

Osmanlı Donanmasından Modern Türkiye'ye

Kurum, büyük siyasi ve tarihsel değişimlerden sağ çıktı.

Osmanlı İmparatorluğu ortadan kalktı.

Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.

Eğitim sistemi değişti.

Deniz kuvvetleri değişti.

Ve yine de kurumun uzun eğitim geleneği sürdü.

Okul sonunda Deniz Lisesi ile ilişkilendirildi; modern Türk Deniz Harp Okulu ise 1985'te nihayet Heybeliada'dan bugünkü Tuzla kampüsüne taşındı.

Dolayısıyla bugün Heybeliada'da durduğunuzda, 1773'e kadar uzanan bir denizcilik eğitimi geleneğiyle bağlantılı bir yere bakıyorsunuz.

İki buçuk asırdan fazla.

Bu olağanüstü bir düşünce.

Peki İçeri Girebilir miyiz?

Keşfimin biraz hayal kırıklığı yaratan kısmı buydu.

Tarihi deniz okulu kompleksini görebiliyordum...

ama tesislere giremiyordum.

Belki de yeri bu kadar ilgi çekici kılan şey de budur.

Dışarıdan binalar size yalnızca bir bakış sunar.

Gerçek hikâyeler duvarların arkasında kalır.

Eski derslikler.

Avlular.

Nesillerce deniz öğrencilerinin ders çalıştığı mekânlar.

Törenlerin ve askeri rutinlerin yapıldığı yerler.

Bugün ziyaretçiler, deniz kompleksinin serbestçe erişilebilir olduğunu varsaymamalıdır. Tarihi okul alanları, kısıtlamasız kamusal keşif için açık sıradan bir müze değildir.

Ve böylece dışarıda durdum.

İçeriye bakarak.

Ve hayal ederek.

Niobe'nin Sorusu

Kendime şunu sordum:

1855'e geri dönüp Heybeliada'ya gidebilseydim, ne görürdüm?

Öğrenciler geçit töreni mi yapıyor olurdu?

Bir deniz subayı komut mu bağırıyor olurdu?

Öğrenciler bir sınıfta seyrüsefer mi çalışıyor olurdu?

Aşağıda bir yelkenli gemi bekliyor mu olurdu?

Ada tamamen farklı mı hissettirirdi?

Ve belki de en büyüleyici olanı:

Bu genç öğrencilerden biri birdenbire bugünkü Heybeliada'yı görebilseydi ne düşünürdü?

Bisikletler.

Kafeler.

Vapurlar.

Fotoğraf çeken ziyaretçiler.

Ve bu eski okulun dışında durup hayatını merak eden benim gibi insanlar.

Sadece Bir Anıt Olmayı Reddeden Bir Bina

İstanbul'da sevdiğim şey budur.

Bir binanın sadece eski olduğunu düşünerek yanından geçebilirsiniz.

Sonra tarihini keşfedersiniz.

1773.

Ve birdenbire bina başka bir dünyaya açılan bir kapıya dönüşür.

Heybeliada deniz okulu sadece bir Osmanlı binası değildir.

Yüzyılların değişen deniz eğitimini, teknolojisini, askeri disiplinini ve denizdeki yaşamını temsil eder.

İçeri giremesem de, dışarıda durup gerisini hayal gücüme bırakabildim.

Niobe'nin Travel Inn Turkey ile yolculuğu devam ediyor

Bazen en büyüleyici yerler girebildiklerimiz değildir.

Bazen de bizi durdurup düşündüren yerlerdir...

**bakın...

ve merak edin.**