Heybeliada Osmanlı Denizcilik Akademisi

Niobe, Heybeliada'yı hâlâ koruyan yüzyıllık deniz okulunu keşfediyor

İstanbul'da yürürken aniden karşınızda duran binanın hayal ettiğinizden çok daha eski ve çok daha önemli olduğunu fark ettiğiniz anlar vardır.

Bu bana Heybeliada'da oldu.

Denizin kenarındaki görkemli denizcilik okulu binalarına bakarken dikkatimi çeken bir şey keşfettim ve durdum.

1773.

1773!

Bu, bu denizcilik kurumunun hikâyesinin 250 yıldan fazla önce başladığı anlamına gelir.

Tekrar binalara baktım ve aniden hepsi tamamen farklı görünmeye başladı.

Artık sadece eski bir askeri komplekse bakmıyordum.

Bir zamanlar bu araziyi geçip deniz hayatına hazırlanan genç deniz subay adaylarını hayal ediyordum.

Deniz Felaketinden Doğan Bir Deniz Okulu

Kurumun kökleri 18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'na dayanır.

1770 yılında Çeşme'deki Osmanlı deniz felaketinin ardından, daha iyi eğitilmiş deniz subaylarına duyulan ihtiyaç giderek belirginleşti. 1773'te, Sultan III. Mustafa'nın saltanatı sırasında, Kasımpasa Tersanesi'nde bir deniz mühendislik okulu kuruldu.

Tersane Hendesehanesi olarak bilinen bu okul, daha sonra Muhendishane-i Bahrî-i Humayun olan İmparatorluk Deniz Mühendislik Okulu'na dönüştü.

Fikir, kendi dönemi için son derece moderndi.

Geleceğin deniz subaylarının cesaretten çok daha fazlasına ihtiyacı vardı.

Matematik ihtiyacı vardı.

Navigasyon.

Haritacılık.

Gemi inşası.

Mühendislik.

Ve Avrupa deniz savaşının giderek karmaşıklaşan teknolojisini anlama.

Okul bu nedenle, Osmanlı'nın daha çok Avrupa tarzı askeri ve teknik eğitim getirme çabasının bir parçası haline geldi. Tarihsel araştırmalar, böyle askeri okulları Batı tarzı eğitimin Osmanlı eğitim sistemine girdiği en erken kurumlardan biri olarak tanımlar.

Ve Sonra Heybeliada Geldi

Okul her zaman bugün gördüğümüz yerde değildi.

Çeşitli değişiklikler ve yer değiştirmelerden sonra, deniz okulu nihayetinde yaklaşık 1851–1852 yıllarında kalıcı olarak Heybeliada'ya taşındı.

Ve işte hikâye burada özellikle ilgi çekici hale geliyor.

19. yüzyılın ortalarında Heybeliada'yı hayal edin.

Modern vapurlar yoktu.

Adada gezen turistler yoktu.

Akıllı telefonlar yoktu.

Bunun yerine deniz, yelkenli gemiler, deniz subayları, eğitmenler ve çok farklı bir hayata hazırlanan genç kadetler vardı.

Okul kompleksi sınıflar, konaklama, hastane, eczane, kütüphane ve diğer tesislere sahipti. Tarihi kayıtlar ayrıca İngiliz tarzı bir eğitim sisteminin getirildiğini ve bazı derslerin İngiliz eğitmenler tarafından verildiğini de belirtir.

Deniz kendisi de eğitimin bir parçasıydı.

Zaten bunlar sadece sınıfta öğrenen öğrenciler değillerdi.

Osmanlı Donanması için yetiştiriliyorlardı.

Kadetleri Hayal Edebilir misiniz?

Bu, kendime sormaktan vazgeçemediğim soruydu.

Nasıl görünüyorlardı?

Ne giyiyorlardı?

Nasıl yürüyorlardı?

Sabah uyandıklarında ne oluyordu?

Dikkatlice düzenlenmiş üniformalarla ortaya çıkan sıralar halindeki genç kadetleri hayal ediyorum.

Kıyafetleri, Osmanlı dönemindeki askeri reformları ve değişen Avrupa etkilerini yansıtıyordu. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Osmanlı deniz üniformaları, daha önceki Osmanlı dönemlerinin geleneksel kıyafetlerinden ziyade modern askeri üniformalar olarak giderek tanınabilir hale geldi.

Sonra sesi hayal ediyorum.

Emirler.

Adımlar.

Donanmaya hazırlanan genç erkeklerin hareketi.

Belki bir eğitmenden gelen düdük sesi.

Belki aşağıda gemilerin hazırlandığı ses.

Ve bunun ötesinde—

Marmara Denizi.

Elbette, bu noktada hayal gücü hayal gücü olarak kalmalıdır. Günlük rutin, üniformalar ve törenler okulun uzun tarihi boyunca değiştiğinden, hayal ettiğimiz her sahneyi tarihsel olarak belgelenmiş gibi sunmamalıyız.

Ancak ilginç olan kısım, kurumun denizcilik teknolojisi ve askeri eğitim değiştikçe gerçekten sürekli evrim geçirmiş olmasıdır. 19. yüzyıla gelindiğinde müfredat giderek özelleşmiş denizcilik eğitimi içerirken, sonraki reformlar daha fazla Avrupa etkisi getirdi.

Eğitimleri Bugün Tanıdık Gelir miydi?

Bazı yönleriyle, muhtemelen evet.

Diğer yönlerde ise fark devasa olurdu.

O zamanki bir deniz kadeti hâlâ disiplin, fiziksel dayanıklılık, teknik bilgi, navigasyon ve takım çalışmasına ihtiyaç duyardı.

Ama GPS olmadan navigasyon öğrenmeyi hayal edin.

Hesaplamalarınızın bir geminin nereye gideceğini belirleyebileceğini bilerek haritalar üzerinde çalışmayı hayal edin.

Deniz savaşını dönüştüren buhar teknolojisine sahipken buhar makineleri hakkında öğrenmeyi hayal edin.

Ve sınıfı terk edip doğrudan komuta etmeniz için eğitildiğiniz denize doğru gitmeyi hayal edin.

Okul, 19. yüzyılda denizcilik, deniz mühendisliği ve gemi yapımı gibi alanlarda uzmanlaşan dört yıllık bir akademik program sundu. Pratik eğitim için bir okul gemisi de tahsis edildi.

Sınıf + mühendislik + navigasyon + pratik denizcilik eğitimi kombinasyonu, tarihindeki en ilgi çekici yönlerden biridir.

Osmanlı Donanmasından Modern Türkiye'ye

Kurum, büyük siyasi ve tarihsel değişiklikleri atlattı.

Osmanlı İmparatorluğu yok oldu.

Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.

Eğitim sistemi değişti.

Deniz kuvvetleri değişti.

Ve yine de kurumun uzun eğitim geleneği devam etti.

Okul sonunda Deniz Lisesi ile ilişkilendirildi; modern Türk Deniz Kuvvetleri Akademisi ise nihayetinde 1985'te Heybeliada'dan bugünkü Tuzla kampüsüne taşındı.

Yani bugün Heybeliada'da ayakta durduğunuzda, 1773'e kadar uzanan bir denizcilik eğitim geleneğine bağlı bir yere bakıyorsunuz.

İki buçuk yüzyıldan fazla.

Bu olağanüstü bir düşünce.

Ve İçeri Girebilir miyiz?

Keşfimdeki biraz hayal kırıklığı yaratan kısım buydu.

Tarihsel denizcilik okul kompleksini görebiliyordum...

ama tesislere giremiyordum.

Ve belki de yerin bu kadar gizemli olmasının bir nedeni budur.

Dışarıdan bakıldığında, binalar size sadece bir fikir verir.

Gerçek hikâyeler duvarların ardında kalır.

Eski sınıflar.

Avlular.

Nesiller boyu deniz öğrencilerinin bir zamanlar öğrendiği mekanlar.

Törenlerin ve askeri rutinlerin gerçekleştiği yerler.

Bugün ziyaretçiler, deniz kompleksinin serbestçe erişilebilir olduğunu varsaymamalıdır. Tarihsel okul bahçeleri, kısıtlamasız halk gezintisine açık sıradan bir müze değildir.

Ve ben dışarıda kaldım.

İçeri bakarak.

Ve hayal ederek.

Niobe'nin Sorusu

Kendimi şu soruyu sormuş buldum:

Eğer 1855'te Heybeliada'ya geri seyahat edebilseydim, ne görürdüm?

Kadetler mi yürüyordu?

Bir deniz subayı mı emirler bağırıyordu?

Öğrenciler mi sınıfta navigasyon mu çalışıyordu?

Aşağıda bekleyen bir yelkenli var mıydı?

Ada tamamen farklı hissediyor muydu?

Ve belki de en ilginci:

Eğer o genç kadetlerden biri aniden bugünkü Heybeliada'yı görebilseydi ne düşünürdü?

Bisikletler.

Kafeler.

Vapurlar.

Fotoğraf çeken ziyaretçiler.

Ve onun eski okulunun dışında, hayatı hakkında merak eden benim gibi insanlar.

Sadece Bir Anıt Olmayı Reddeden Bir Bina

İstanbul'da sevdiğim şey bu.

Binayı sadece eski olduğu düşüncesiyle yanından geçebilirsiniz.

Sonra tarihini keşfedersiniz.

1773.

Ve aniden bina başka bir dünyaya kapı haline gelir.

Heybeliada deniz okulu sadece bir Osmanlı binası değil.

Değişen denizcilik eğitimi, teknoloji, askeri disiplin ve deniz kenarındaki yaşamın yüzyıllarını temsil eder.

Ve içeri girememiş olmama rağmen, dışarıda durup hayal gücünün gerisini yapmasına izin verebildim.

Niobe'nin Travel Inn Turkey ile yolculuğu devam ediyor.

Bazen en ilgi çekici yerler girebildiğimiz yerler değildir.

Bazen onlar bizi durduran yerlerdir...

**bak...

ve şaşır.**