Ιστορικά σχολεία του Γκιουζελγιούρτ, Καππαδοκία

Ένα κομμάτι εκπαίδευσης που διασώζεται

Υπάρχουν μέρη στην Καππαδοκία όπου ο ταξιδιώτης δεν κοιτάζει απλώς ένα κτίριο.

Υπάρχουν μέρη όπου οι πέτρες μοιάζουν να θυμούνται.

Στους ήσυχους δρόμους του Γκιουζελγιούρτ, της πόλης που ιστορικά ήταν γνωστή ως Γκελβερί και παλαιότερα συνδεόταν με την Καρμπάλα / Καρβάλι, στέκουν τα απομεινάρια ενός αξιοσημείωτου κεφαλαίου της ιστορίας της Καππαδοκίας: τα σχολεία όπου μορφώθηκαν γενιές της τοπικής ορθόδοξης χριστιανικής κοινότητας.

Σήμερα, η είσοδος σε αυτά τα παλιά κτίρια μπορεί να γεννήσει ένα συναίσθημα που δύσκολα περιγράφεται. Για τους απογόνους των ανθρώπων που κάποτε ζούσαν εδώ, μια πόρτα δεν είναι απλώς μια είσοδος. Μπορεί να αποτελεί σύνδεσμο με παππούδες, γονείς, δασκάλους, παιδικά χρόνια και μια πατρίδα που άφησαν πίσω.

Για τον σημερινό επισκέπτη, είναι μια πρόσκληση να θυμηθεί ότι η Καππαδοκία ήταν επίσης ένας τόπος με σχολεία, βιβλία, δασκάλους και παιδιά.

Καρβάλι – το σημερινό Γκιουζελγιούρτ

Ο ιστορικός οικισμός ονομάζεται σήμερα Γκιουζελγιούρτ και βρίσκεται στην επαρχία Ακσαράι.

Ο δήμος αναφέρει ότι ο οικισμός ήταν γνωστός ως Καρμπάλα κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο και αργότερα ως Γκελβερί. Η επίσημη ονομασία Γκιουζελγιούρτ υιοθετήθηκε το 1965.

Η πόλη απέχει περίπου 35 χιλιόμετρα από το Ακσαράι και παραμένει ένα από τα μέρη όπου μπορεί κανείς να γνωρίσει την ιδιαίτερη λαξευτή αρχιτεκτονική, τα ιστορικά σπίτια, τις εκκλησίες και τους υπόγειους χώρους της Καππαδοκίας.

Η παλιά ονομασία απαντά σε διάφορες μορφές στις ιστορικές πηγές — Καρμπάλα, Καρβάλα, Καρβάλι, Γκελβερί και άλλες. Έτσι, ένας σύγχρονος ταξιδιώτης μπορεί να συναντήσει διαφορετικές γραφές για την ίδια ιστορική κοινότητα.

Μια κοινότητα που πίστευε στην εκπαίδευση

Κατά τον 19ο αιώνα, η εκπαίδευση απέκτησε ολοένα μεγαλύτερη σημασία στις ορθόδοξες χριστιανικές κοινότητες της Καππαδοκίας.

Στο Γκελβερί υπήρχαν χωριστά εκπαιδευτικά ιδρύματα για αγόρια και κορίτσια, καθώς και νηπιαγωγείο. Μια επιστημονική μελέτη για την εκπαίδευση στην Καππαδοκία καταγράφει ότι στα τέλη του 19ου αιώνα το Γκελβερί διέθετε σχολείο αρρένων, σχολείο θηλέων και νηπιαγωγείο, ενώ τα νέα ελληνικά διδάσκονταν περίπου από το 1890.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, επειδή η τοπική κοινότητα είχε σύνθετη γλωσσική ταυτότητα.

Πολλοί ορθόδοξοι χριστιανοί της Καππαδοκίας μιλούσαν τουρκικά στην καθημερινότητά τους, ενώ χρησιμοποιούσαν το ελληνικό αλφάβητο για τη γραφή. Στην ιστορική βιβλιογραφία συχνά περιγράφονται ως Καραμανλήδες.

Το σχολείο, επομένως, ήταν κάτι περισσότερο από ένας χώρος όπου τα παιδιά μάθαιναν να διαβάζουν.

Ήταν ένας χώρος όπου διαφυλάσσονταν η γλώσσα, η θρησκεία, η ιστορία και η ταυτότητα της κοινότητας.

Το Ελληνικό Σχολείο Αρρένων – Gelveri Erkek Rum Mektebi

Ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κτίρια που σώζονται είναι γνωστό στα τουρκικά ως:

Gelveri Erkek Rum Mektebi

— το Ορθόδοξο Ελληνικό Σχολείο Αρρένων του Γκελβερί.

Σύμφωνα με την έκδοση πολιτιστικής ιστορίας του Ακσαράι Aksaray'in Hafizasi, το κάτω μέρος του σχολείου ολοκληρώθηκε το 1870, ενώ ο επάνω όροφος ολοκληρώθηκε το 1891.

Άλλο ιστορικό υλικό καταγράφει το κτίριο ως Gelveri Erkek Rum Mektebi, ενώ πρόσφατη ιστορική έκδοση για το Καρβάλι σημειώνει ότι το σχολείο αρρένων της πόλης εγκαινιάστηκε το 1891.

Φανταστείτε την είσοδο πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.

Παιδιά που έφταναν το πρωί.

Δασκάλους που ετοίμαζαν τα μαθήματά τους.

Βιβλία που περνούσαν από την είσοδο.

Φωνές που γέμιζαν τις αίθουσες.

Για τους ανθρώπους εκείνης της κοινότητας, αυτό δεν ήταν αρχαιολογικό μνημείο.

Ήταν απλώς το σχολείο τους.

Το Σχολείο Θηλέων – Gelveri Kiz Mektebi

Η εκπαίδευση των κοριτσιών ήταν επίσης σημαντικό μέρος της ανάπτυξης της κοινότητας.

Το Gelveri Kiz Mektebi, ή Ελληνικό Σχολείο Θηλέων του Γκελβερί, κατασκευάστηκε κατά τη δεκαετία του 1910, σύμφωνα με την έκδοση πολιτιστικής ιστορίας του Ακσαράι.

Μια άλλη ιστορική πηγή αναφέρει την ύπαρξη σχολείου θηλέων στο Γκελβερί και εξετάζει την ευρύτερη ανάπτυξη της εκπαίδευσης των κοριτσιών στις ελληνικές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το σχολείο εξέφραζε κάτι σημαντικό για την εποχή του:

η εκπαίδευση δεν προοριζόταν μόνο για τα αγόρια.

Στα κορίτσια δινόταν επίσης πρόσβαση σε οργανωμένη σχολική εκπαίδευση, γνώση και πολιτιστική μόρφωση.

Γι’ αυτό τα κτίρια έχουν ιδιαίτερη σημασία σήμερα.

Δεν αποτελούν απλώς παραδείγματα παλιάς αρχιτεκτονικής.

Αντιπροσωπεύουν τις προσδοκίες των γονιών που ήθελαν να μορφωθούν τα παιδιά τους.

Τι μάθαιναν τα παιδιά;

Τα εκπαιδευτικά προγράμματα των ελληνικών σχολείων της Καππαδοκίας μπορούσαν να είναι εντυπωσιακά ευρεία.

Ανάλογα με το ίδρυμα και την περίοδο, τα μαθήματα περιλάμβαναν ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία, αρχαία ελληνικά, μαθηματικά, ιστορία, θρησκευτικά, γεωγραφία, φυσικές επιστήμες και πρακτικά αντικείμενα.

Η ευρύτερη εξέλιξη της εκπαίδευσης στις ορθόδοξες κοινότητες της Καππαδοκίας κατά τον 19ο αιώνα δείχνει μια αυξανόμενη προσπάθεια ίδρυσης οργανωμένων σχολείων, εξασφάλισης δασκάλων και δημιουργίας εκπαιδευτικών συλλόγων.

Η εκπαίδευση συνδεόταν στενά με την επιβίωση της κοινότητας.

Το σχολείο σήμαινε ότι η επόμενη γενιά μπορούσε να κληρονομήσει περισσότερα από σπίτια και γη.

Μπορούσε να κληρονομήσει γλώσσα, ιστορίες, πίστη, γνώση και μνήμη.

Τι συνέβη μετά το 1924;

Η ιστορία αυτών των σχολείων δεν μπορεί να διαχωριστεί από έναν από τους μεγαλύτερους μετασχηματισμούς στην ιστορία της Καππαδοκίας.

Μέχρι την ανταλλαγή πληθυσμών, στο Γκιουζελγιούρτ/Γκελβερί ζούσαν χριστιανικές και μουσουλμανικές κοινότητες.

Ο δήμος Γκιουζελγιούρτ καταγράφει ότι η ανταλλαγή πληθυσμών πραγματοποιήθηκε το 1924 και ο ορθόδοξος χριστιανικός πληθυσμός της περιοχής αναχώρησε για την Ελλάδα. Πολλοί εγκαταστάθηκαν στη Νέα Καρβάλη, κοντά στην Καβάλα, όπου δημιουργήθηκε μια νέα κοινότητα.

Έτσι, η παλιά κοινότητα χάθηκε από την πόλη μέσα σε σχετικά σύντομο ιστορικό διάστημα.

Τα σχολεία έχασαν τον αρχικό τους σκοπό.

Όμως τα κτίρια παρέμειναν.

Και γι’ αυτό οι είσοδοί τους μπορούν σήμερα να προκαλούν τόσο έντονα συναισθήματα.

Ποια είναι σήμερα η χρήση του Σχολείου Αρρένων;

Μία από τις πιο συναρπαστικές πτυχές αυτής της ιστορίας είναι ότι το παλιό Gelveri Erkek Rum Mektebi δεν έχει απλώς εξαφανιστεί.

Σύμφωνα με την έκδοση Aksaray'in Hafizasi, το πρώην ελληνικό σχολείο αρρένων χρησιμοποιείται σήμερα ως ξενοδοχείο.

Αυτό προσφέρει στο κτίριο μια αξιοσημείωτη δεύτερη ζωή.

Ένα κτίριο που κάποτε υποδεχόταν παιδιά για τα μαθήματά τους μπορεί τώρα να υποδέχεται ταξιδιώτες.

Η χρήση έχει αλλάξει εντελώς.

Το νόημα όχι.

Οι τοίχοι πέρασαν από την εκπαίδευση στη φιλοξενία, αλλά εξακολουθούν να κουβαλούν τη μνήμη των ανθρώπων που τους έχτισαν και τους χρησιμοποίησαν.

Και το Σχολείο Θηλέων;

Το πρώην σχολείο θηλέων ανήκει στην ίδια ιστορία, αν και η σημερινή χρήση και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτό θα πρέπει να επιβεβαιώνονται τοπικά πριν παρουσιαστεί στους επισκέπτες ως ανοιχτός τουριστικός χώρος.

Ένα ιστορικό κτίριο μπορεί να διατηρείται ως προς τη φυσική του υπόσταση, ενώ η αρχική χρήση, η ιδιοκτησία και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτό μπορεί να έχουν αλλάξει.

Σήμερα αποτελεί ένα κομμάτι της εκπαιδευτικής ιστορίας του παλιού Γκελβερί που διασώζεται.

Μια πόλη που εξακολουθεί να ζει

Το σημερινό Γκιουζελγιούρτ δεν είναι υπαίθριο μουσείο.

Εδώ ζουν άνθρωποι.

Οι οικογένειες έχουν σπίτια, επιχειρήσεις και καθημερινές συνήθειες. Ο τουρισμός έχει γίνει σημαντικό μέρος της τοπικής οικονομίας, ενώ οι παραδοσιακές τέχνες και ο τοπικός πολιτισμός εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της ταυτότητας της πόλης.

Οι τοπικές αρχές έχουν επίσης στηρίξει την αναβίωση της κεραμικής του Γκελβερί και της παραδοσιακής κατεργασίας του πηλού, μιας παλιάς τέχνης που είχε παρακμάσει μετά τα μέσα του 20ού αιώνα.

Έτσι, περπατώντας στους παλιούς δρόμους, ο ταξιδιώτης βιώνει ταυτόχρονα δύο πράγματα:

το σημερινό Γκιουζελγιούρτ και το χθεσινό Γκελβερί.

Αυτό είναι που κάνει την πόλη ξεχωριστή.

Ο πληθυσμός του παλιού Γκελβερί

Τα ιστορικά δημογραφικά στοιχεία μάς δίνουν μια εικόνα για το μέγεθος της κοινότητας.

Μια μελέτη για το Ελληνικό Σχολείο Θηλέων του Ακσαράι καταγράφει ότι το 1913 το Γκελβερί είχε 621 νοικοκυριά και 3.129 Έλληνες κατοίκους.

Αυτός ο αριθμός είναι σημαντικός, επειδή μας θυμίζει ότι δεν μιλάμε για έναν μικρό οικισμό με ελάχιστες οικογένειες.

Εδώ υπήρχε μια πολυάριθμη κοινότητα.

Υπήρχαν σπίτια.

Επιχειρήσεις.

Εκκλησίες.

Σύλλογοι.

Σχολεία.

Δάσκαλοι.

Παιδιά.

Και ένας κοινωνικός κόσμος που έχει σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί από το φυσικό τοπίο.

Στεκόμενοι στην είσοδο του σχολείου

Ίσως το πιο συγκινητικό μέρος μιας επίσκεψης σε αυτά τα κτίρια να είναι η είσοδος.

Φανταστείτε έναν πρώην μαθητή να στέκεται ξανά εδώ, έπειτα από δεκαετίες.

Ίσως έφυγε παιδί.

Ίσως έφυγαν οι γονείς του.

Ίσως οι παππούδες του γεννήθηκαν στο Γκελβερί.

Η πόρτα μπορεί να μοιάζει συνηθισμένη.

Όμως για κάποιον του οποίου η οικογένεια καταγόταν από αυτή την πόλη, μπορεί να αντιπροσωπεύει έναν ολόκληρο χαμένο κόσμο.

Γι’ αυτό οι επισκέπτες οφείλουν να δείχνουν έναν διαφορετικό σεβασμό στα ιστορικά σχολεία.

Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται απλώς ως φόντο για φωτογραφίες.

Είναι χώροι όπου οι προηγούμενες γενιές μάθαιναν, ονειρεύονταν και προετοιμάζονταν για τη ζωή.

Και όταν μπαίνουμε σε αυτούς σήμερα, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι περπατάμε μέσα στα παιδικά χρόνια κάποιου άλλου.

Ένα μάθημα για την επόμενη γενιά

Υπάρχει κι ένας ακόμη λόγος για να διαφυλάξουμε αυτά τα κτίρια.

Οι νέοι που επισκέπτονται σήμερα την Καππαδοκία μπορούν να δουν το σχολείο και να καταλάβουν ότι η ιστορία δεν αφορά μόνο αυτοκράτορες, εκκλησίες και μάχες.

Η ιστορία αφορά και τα παιδιά.

Ένα αγόρι που κρατά ένα βιβλίο.

Ένα κορίτσι που μπαίνει σε μια τάξη.

Ένας δάσκαλος που γράφει στον πίνακα.

Μια οικογένεια που αποταμιεύει χρήματα για να μπορέσει το παιδί της να μορφωθεί.

Αυτές είναι ιστορίες που αφορούν όλους μας.

Τα ονόματα και οι γλώσσες μπορεί να έχουν αλλάξει.

Οι άνθρωποι έχουν φύγει.

Όμως αυτή η προσδοκία μάς είναι οικεία.

Κάθε γενιά θέλει η επόμενη να έχει ένα καλύτερο μέλλον.

Ίσως αυτό είναι το ομορφότερο μήνυμα που μπορούν να μας δώσουν αυτά τα παλιά σχολικά κτίρια.

Η Νιόβη ανακαλύπτει το σχολείο

Όταν η Νιόβη έφτασε στο Γκιουζελγιούρτ, περίμενε ότι η Καππαδοκία θα την εξέπληττε με τις λαξευτές εκκλησίες, τις υπόγειες πόλεις και τα εκπληκτικά τοπία της.

Δεν περίμενε ότι μια πόρτα σχολείου θα την έκανε να σταματήσει.

Στάθηκε σιωπηλή μπροστά στο παλιό κτίριο.

Για μια στιγμή, φαντάστηκε τον δρόμο όπως ήταν πριν από περισσότερο από εκατό χρόνια.

Παιδιά να τρέχουν μέσα από την είσοδο.

Δασκάλους να τους φωνάζουν να επιστρέψουν.

Βιβλία κάτω από τις μασχάλες τους.

Γονείς που περίμεναν έξω.

Ύστερα κοίταξε την ίδια είσοδο σήμερα.

Σιωπή.

Πέτρα.

Μια διαφορετική Τουρκία.

Μια διαφορετική γενιά.

Αλλά το ίδιο κτίριο.

Η Νιόβη άγγιξε την παλιά πέτρα και σκέφτηκε:

«Ίσως αυτό να είναι πραγματικά η ιστορία. Όχι κάτι κλεισμένο πίσω από γυαλί, αλλά κάτι που περιμένει σιωπηλά να το προσέξουμε.»

Όταν ταξιδεύουμε στην Καππαδοκία, δεν θα πρέπει να επισκεπτόμαστε μόνο τα διάσημα μέρη. Θα πρέπει επίσης να αφουγκραζόμαστε τα μέρη που θυμούνται.

Για την επόμενη γενιά, αυτά τα σχολεία μπορούν να γίνουν κάτι περισσότερο από απομεινάρια μιας κοινότητας που χάθηκε.

Μπορούν να γίνουν ένα μάθημα σεβασμού.

Σεβασμού για την εκπαίδευση.

Σεβασμού για διαφορετικούς πολιτισμούς.

Σεβασμού για τους ανθρώπους που έζησαν εδώ πριν από εμάς.

Και σεβασμού για την ευθύνη μας να διαφυλάξουμε ό,τι έχει απομείνει.

Ταξιδέψτε με την Travel Inn Turkey

Για τους ταξιδιώτες που ενδιαφέρονται για τη βαθύτερη ιστορία της Καππαδοκίας, η επίσκεψη στο Γκιουζελγιούρτ μπορεί να συνδυαστεί με άλλους ιστορικούς και ορθόδοξους χώρους της περιοχής.

Ένα ταξίδι στο Γκιουζελγιούρτ, την Κοιλάδα των Μοναστηριών, την Εκκλησία του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, τα παλιά σπίτια του Γκελβερί και τα ιστορικά σχολεία προσφέρει μια διαφορετική οπτική της Καππαδοκίας — πέρα από τις διάσημες κοιλάδες και τις νεραϊδοκαμινάδες.

Με την Travel Inn Turkey, το ταξίδι μπορεί να γίνει όχι απλώς μια περιήγηση στα αξιοθέατα, αλλά ένα ταξίδι στις μνήμες των ανθρώπων που κάποτε αποκαλούσαν την Καππαδοκία πατρίδα τους.

Γιατί μερικές φορές τα σημαντικότερα μέρη της Καππαδοκίας είναι εκείνα που ψιθυρίζουν αντί να φωνάζουν.