Καθολικές εκκλησίες της συνοικίας Πέρα της Κωνσταντινούπολης

Ανακαλύπτοντας τη Λατινική κληρονομιά της Κωνσταντινούπολης με τη Νιόβη

Υπάρχουν μέρη στην Κωνσταντινούπολη όπου η ιστορία δεν βρίσκεται απλώς πίσω από την πόρτα ενός μουσείου. Παραμένει κρυμμένη πίσω από μια παλιά πρόσοψη, στο τέλος μιας σκάλας, μέσα σε μια αυλή ή λίγα βήματα μακριά από το πλήθος της λεωφόρου Ιστικλάλ.

Το παλιό Πέρα είναι ένα από αυτά τα μέρη.

Σήμερα, το Μπεγιόγλου είναι γνωστό για τα καφέ, τα εστιατόρια, τα ιστορικά πολυκατοικίες, τις γκαλερί και τη ζωντανή ατμόσφαιρα της Ιστικλάλ Τζαντεσί. Όμως κάτω από αυτόν τον σύγχρονο ρυθμό κρύβεται ένα άλλο Πέρα, μια κοσμοπολίτικη συνοικία που διαμορφώθηκε από Λεβαντίνους, Ευρωπαίους, διπλωμάτες, εμπόρους και διάφορες χριστιανικές κοινότητες.

Ανάμεσα στα πιο συναρπαστικά του ίχνη βρίσκονται οι καθολικές εκκλησίες του παλιού Πέρα.

Έτσι, καθώς περπατούσα στους παλιούς δρόμους του Πέρα, αποφάσισα να κοιτάξω πέρα από τα διάσημα ορόσημα και να ανακαλύψω τις εκκλησίες που αφηγούνται σιωπηλά ένα άλλο κεφάλαιο της ιστορίας της Κωνσταντινούπολης.

Αυτή ήταν μια ακόμη ανακάλυψη της Νιόβης, μαζί με το Travel Inn Turkey.

Πέρα: Όπου η Κωνσταντινούπολη συνάντησε την Ευρώπη

Η ιστορική συνοικία γνωστή ως Πέρα αναπτύχθηκε πέρα από τον μεσαιωνικό γενοβέζικο οικισμό της Γαλατά και σταδιακά έγινε μία από τις πιο κοσμοπολίτικες περιοχές της Κωνσταντινούπολης.

Από τον 17ο και ιδιαίτερα τον 18ο αιώνα, οι καθολικοί θεσμοί έγιναν σημαντικό μέρος του τοπίου. Ξένες πρεσβείες, λεβαντινές οικογένειες, έμποροι και θρησκευτικές κοινότητες συνέβαλαν στον μετασχηματισμό του Πέρα.

Η καθολική παρουσία δεν εκπροσωπούνταν από μία μόνο κοινότητα ή εθνικότητα. Ιταλικές, γαλλικές και άλλες ευρωπαϊκές συνδέσεις εντοπίζονταν γύρω από τις εκκλησίες και τα ιδρύματα της περιοχής.

Ο κεντρικός άξονας της γειτονιάς ήταν η Grande Rue de Pera, σημερινή Ιστικλάλ Τζαντεσί. Δύο ιδιαίτερα σημαντικές καθολικές ενοριακές εκκλησίες έγιναν τελικά ορόσημα αυτού του τοπίου: η Santa Maria Draperis και ο Άγιος Αντώνιος της Padua. Η ιστορική έρευνα τοποθετεί επίσης την Δομινικανή εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου στη γειτονική Γαλατά μέσα σε αυτό το ευρύτερο καθολικό τοπίο.

Για έναν σημερινό ταξιδιώτη, αυτές οι εκκλησίες προσφέρουν κάτι ξεχωριστό: την ευκαιρία να βιώσει την Κωνσταντινούπολη όχι μόνο ως οθωμανική και βυζαντινή πόλη, αλλά και ως τόπο συνάντησης των μεσογειακών και ευρωπαϊκών πολιτισμών.

Santa Maria Draperis: Μια εκκλησία κρυμμένη κάτω από την Ιστικλάλ

Η πρώτη μου ανακάλυψη είναι αυτή που μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη καθώς περπατά κανείς στη λεωφόρο Ιστικλάλ.

Η εκκλησία Santa Maria Draperis βρίσκεται στον αριθμό 215 της Ιστικλάλ Τζαντεσί, όμως η ίδια η εκκλησία προσεγγίζεται κατεβαίνοντας μια σκάλα από τη λεωφόρο.

Αυτή η μικρή διαφορά στο επίπεδο δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα.

Οι απαρχές της καθολικής κοινότητας που συνδέεται με τη Santa Maria Draperis φτάνουν στον 16ο αιώνα. Το 1584, η Clara Maria Draperis δώρισε ένα σπίτι και ένα παρεκκλήσι στους Φραγκισκανούς Παρατηρητές. Το παρεκκλήσι καταστράφηκε αργότερα από φωτιά και η κοινότητα μετακόμισε στο Πέρα. Η εκκλησία υπέστη αρκετές καταστροφές μέσα στους αιώνες πριν ανοικοδομηθεί το 1769, μετά τη φωτιά του 1767.

Βρίσκω αυτή την ιστορία ιδιαίτερα συναρπαστική επειδή η ιστορία της εκκλησίας είναι επίσης μια ιστορία επιβίωσης.

Φωτιά μετά από φωτιά, ανοικοδόμηση μετά από ανοικοδόμηση, η καθολική παρουσία συνεχίστηκε.

Στο εσωτερικό, η εκκλησία έχει διάταξη με τρεις κλίτη, θολοσκέπαστη οροφή και κεντρικό βωμό που συνδέεται με την ιστορική μαριανή εικόνα που δώρισε η οικογένεια Draperis. Η είσοδος από τη λεωφόρο Ιστικλάλ είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική, με τη σκάλα και τη νεοκλασική της επεξεργασία.

Είναι εύκολο να περάσει κανείς από αυτή την είσοδο χωρίς να συνειδητοποιήσει ότι μία από τις ιστορικές καθολικές εκκλησίες της Κωνσταντινούπολης βρίσκεται ακριβώς κάτω από την πολυσύχναστη λεωφόρο.

Και ακριβώς γι' αυτό λατρεύω να εξερευνώ το Πέρα.

Μερικές φορές οι πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις είναι αυτές που σχεδόν χάνεις.

Άγιος Αντώνιος της Padua: Το ορόσημο της καθολικής Ιστικλάλ

Λίγο παρακάτω στην Ιστικλάλ Τζαντεσί, μια άλλη εκκλησία τραβά αμέσως την προσοχή.

Η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου της Padua είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα καθολικά ορόσημα της Κωνσταντινούπολης και η μεγαλύτερη καθολική εκκλησία της πόλης.

Η εκκλησία που βλέπουμε σήμερα χρονολογείται από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1906, και η σημερινή βασιλική ολοκληρώθηκε το 1912. Σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Giulio Mongeri και Edoardo de Nari σε βενετσιάνικο νεογοτθικό ύφος, αντανακλώντας την ισχυρή ιταλική σύνδεση της καθολικής κοινότητας στο Πέρα.

Η ιστορία του Αγίου Αντωνίου στο Πέρα όμως ξεκίνησε πολύ νωρίτερα.

Μια προγενέστερη εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο είχε ιδρυθεί τον 18ο αιώνα. Η κοινότητα αναδόμησε αργότερα την εκκλησία μετά από μεγάλες πυρκαγιές και αστικές αλλαγές. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, ο αυξανόμενος καθολικός πληθυσμός απαιτούσε πολύ μεγαλύτερο κτίριο, με αποτέλεσμα τη μνημειώδη βασιλική που βλέπουμε σήμερα.

Στεκόμενη μπροστά από την εκκλησία από κόκκινη πλίνθο, δεν μπορώ να μη σκεφτώ πόσο δραματικά έχει αλλάξει το Πέρα.

Περνούν τα τραμ.

Οι επισκέπτες βγάζουν φωτογραφίες.

Μαγαζιά και καφέ περιβάλλουν την εκκλησία.

Κι όμως, η βασιλική συνεχίζει να διατηρεί τη μνήμη μιας άλλης Κωνσταντινούπολης — μιας Κωνσταντινούπολης όπου οι ιταλικές, γαλλικές, λεβαντίνες και άλλες ευρωπαϊκές κοινότητες αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της γειτονιάς.

Ο ιταλικός χαρακτήρας του Αγίου Αντωνίου

Η αρχιτεκτονική του Αγίου Αντωνίου αφηγείται μέρος της ιστορίας πριν καν μπούμε μέσα.

Ο βενετσιάνικος νεογοτθικός σχεδιασμός, η πρόσοψη από κόκκινη πλίνθο και η μνημειώδης κλίμακα τον ξεχωρίζουν από πολλούς άλλους ιστορικούς χώρους λατρείας της Κωνσταντινούπολης.

Η εκκλησία συνδέθηκε στενά με την ιταλική καθολική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης. Η εξέλιξή της αντανακλούσε επίσης τη μεταβαλλόμενη πολιτική και κοινωνική σημασία της ιταλικής παρουσίας στην πόλη κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο.

Υπάρχει επίσης μια ενδιαφέρουσα σύνδεση με τον Πάπα Ιωάννη XXIII, ο οποίος υπηρέτησε ως πρέσβης του Βατικανού στην Τουρκία πριν γίνει πάπας και κήρυξε στον Άγιο Αντώνιο για πολλά χρόνια.

Για τους επισκέπτες που ενδιαφέρονται για τη θρησκευτική ιστορία, την αρχιτεκτονική ή την πολυπολιτισμική ιστορία της Κωνσταντινούπολης, ο Άγιος Αντώνιος προσφέρει πολλές ιστορίες ταυτόχρονα.

Πέρα από το Πέρα: Οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος στη Γαλατά

Η διαδρομή μου δεν χρειάζεται να σταματά στη λεωφόρο Ιστικλάλ.

Κατεβαίνοντας την κατηφόρα προς τη Γαλατά φτάνει κανείς σε μια άλλη σημαντική καθολική εκκλησία:

Η εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου, Κωνσταντινούπολη.

Αν και τεχνικά βρίσκεται στη Γαλατά και όχι στο Πέρα, η εκκλησία ανήκει στο ίδιο ευρύτερο ιστορικό τοπίο των λατινικών καθολικών κοινοτήτων της Κωνσταντινούπολης.

Μαζί με τη Santa Maria Draperis και τον Άγιο Αντώνιο, αποτελούσε μέρος του δικτύου καθολικών ενοριών που εξυπηρετούσαν τον λεβαντίνο πληθυσμό της περιοχής. Οι ιστορικές πηγές περιγράφουν αυτές τις εκκλησίες ως σημαντικά ενοριακά κέντρα εντός του καθολικού τοπίου της Γαλατά και του Πέρα.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους προτείνω να εξερευνήσετε το Πέρα και τη Γαλατά μαζί.

Τα σύνορα στον σημερινό χάρτη δεν είναι απαραίτητα τα σύνορα της ιστορικής αφήγησης.

Ο Άγιος Benoit και η ευρύτερη καθολική κληρονομιά της Γαλατά

Μια ακόμη σημαντική στάση στην ευρύτερη γειτονιά είναι η Εκκλησία του Αγίου Benoit στο Καρακιόι.

Ο Άγιος Benoit ανήκει στην ευρύτερη ιστορία της καθολικής και λεβαντίνικης Κωνσταντινούπολης και μας υπενθυμίζει ότι η λατινική παρουσία δεν περιοριζόταν ποτέ σε έναν μόνο δρόμο.

Όταν εξερευνά κανείς αυτό το τμήμα της Κωνσταντινούπολης, είναι συναρπαστικό να μετακινείται ανάμεσα σε εκκλησίες, παλαιά ξένα ιδρύματα, ιστορικά χάνια, πολυκατοικίες και παλιούς εμπορικούς δρόμους.

Καθένα αποκαλύπτει ένα άλλο μέρος της ίδιας κοσμοπολίτικης ιστορίας.

Γιατί είναι σημαντικές οι καθολικές εκκλησίες του παλιού Πέρα;

Για μένα, αυτές οι εκκλησίες είναι σημαντικές όχι απλώς επειδή είναι θρησκευτικά κτίρια.

Βοηθούν να εξηγηθεί πώς η Κωνσταντινούπολη έγινε ένα από τα μεγάλα σημεία συνάντησης πολιτισμών του κόσμου.

Το παλιό Πέρα διαμορφώθηκε από:

• Οθωμανική κοινωνία
• Λεβαντίνες οικογένειες
• Ιταλικές και γαλλικές κοινότητες
• Ευρωπαίους διπλωμάτες και εμπόρους
• Καθολικά θρησκευτικά τάγματα
• Ελληνορθόδοξες κοινότητες
• Αρμενικές κοινότητες
• Εβραίους κατοίκους και επιχειρήσεις
• διεθνές εμπόριο και πολιτισμική ανταλλαγή

Οι εκκλησίες παραμένουν φυσική μαρτυρία αυτού του πολυπολιτισμικού περιβάλλοντος.

Δείχνουν επίσης πώς τα θρησκευτικά κτίρια προσαρμόστηκαν στην αλλάζουσα πόλη — επιβιώνοντας από πυρκαγιές, σεισμούς, αναπλάσεις και δημογραφικές αλλαγές.

Ένας διαφορετικός τρόπος να εξερευνήσετε τη λεωφόρο Ιστικλάλ

Οι περισσότεροι επισκέπτες περπατούν στη λεωφόρο Ιστικλάλ κοιτάζοντας τα μαγαζιά, τα ιστορικά κτίρια, τα καφέ και το διάσημο κόκκινο τραμ.

Όμως η Νιόβη προτείνει κάτι διαφορετικό.

Κοιτάξτε ψηλά.

Μετά κοιτάξτε πίσω από τις προσόψεις.

Κοιτάξτε στους πλάγιους δρόμους.

Προσέξτε τις παλιές πολυκατοικίες.

Ακολουθήστε τις σκάλες.

Αναζητήστε τις εκκλησίες που κρύβονται πίσω από πύλες και αυλές.

Το Πέρα γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρον όταν σταματάτε να βλέπετε τη λεωφόρο Ιστικλάλ απλώς ως εμπορικό δρόμο και αρχίζετε να τη διαβάζετε ως ιστορικό τοπίο.

Η ανακάλυψη του Πέρα από τη Νιόβη

Καθώς συνέχιζα να περπατώ στο Πέρα, κατάλαβα ότι οι καθολικές εκκλησίες δεν ήταν απομονωμένα μνημεία.

Ήταν κομμάτια μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας.

Η Santa Maria Draperis αφηγείται μια ιστορία φραγκισκανικής παρουσίας, ευσέβειας και επιβίωσης.

Ο Άγιος Αντώνιος αφηγείται την ιστορία της ιταλικής κοινότητας και τον μετασχηματισμό του Πέρα στις αρχές του 20ού αιώνα.

Οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος συνδέουν την ιστορία με την ιστορική καθολική παρουσία της Γαλατά.

Και ο Άγιος Benoit προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο στην μακρά ιστορία των καθολικών θεσμών γύρω από τον Χρυσό Κέρατα και τη Γαλατά.

Μαζί δημιουργούν μια συναρπαστική διαδρομή μέσα από μια λιγότερο γνωστή πλευρά της Κωνσταντινούπολης.

Αυτή είναι το είδος της Κωνσταντινούπολης που απολαμβάνω να ανακαλύπτω — όχι μόνο τα μνημεία που όλοι γνωρίζουν, αλλά και τις ιστορίες που κρύβονται μπροστά στα μάτια μας.

Ελάτε μαζί μου και ας ανακαλύψουμε μια άλλη Κωνσταντινούπολη.

Νιόβη_

Travel Inn Turkey